Chánh niệm dành cho giảng viên và giáo viên

Là kiến thức? Là học vị? Là phương pháp giảng dạy? Là công nghệ?

Tất cả đều quan trọng. Nhưng theo trải nghiệm của tôi, điều quan trọng hơn cả là sự hiện diện của người thầy.

Một người thầy có mặt thật sự trong từng giờ lên lớp. Một người thầy tràn đầy năng lượng và yêu thương. Một người thầy biết lắng nghe học trò. Một người thầy có thể giữ được sự bình an trước những áp lực của cuộc sống. Một người thầy biết mỉm cười khi bước vào lớp học và biết hướng dẫn cả lớp vui vẻ. Thiền cười và thiền vỗ tay luôn là “đặc sản” của tôi suốt gần 30 năm nay khi giảng ở bất cứ đâu.

Người thầy tốt nhất theo tôi chính là người thầy có chánh niệm.

Chúng ta đang dạy học hay đang chạy đua?

Nhiều năm làm việc với giáo viên, giảng viên ở khắp mọi miền đất nước, tôi nhận thấy một thực tế đáng suy ngẫm. Nhiều thầy cô đang sống trong áp lực thường trực. Áp lực về chuyên môn. Áp lực về nghiên cứu. Áp lực về hồ sơ. Áp lực về thi cử. Áp lực về kinh tế. Áp lực về gia đình. Áp lực về những kỳ vọng ngày càng lớn của xã hội.

Có những người bước vào lớp học nhưng tâm trí vẫn còn ở cuộc họp vừa kết thúc. Có những người đang giảng bài nhưng vẫn nghĩ về bản báo cáo chưa hoàn thành. Có những người đang ngồi trước học sinh nhưng trong lòng chất chứa rất nhiều lo lắng. Thân ở đây nhưng tâm ở nơi khác.

Đó là lúc chúng ta đánh mất sự hiện diện. Đó cũng là lúc chánh niệm không còn.

Chánh niệm là trở về với hiện tại

Nhiều người nghĩ chánh niệm là một khái niệm cao siêu của đạo Phật. Thực ra không phải vậy. Chánh niệm rất đơn giản.

Đó là biết rõ mình đang làm gì trong giây phút hiện tại. Khi đang đi thì biết mình đang đi. Khi đang ăn thì biết mình đang ăn. Khi đang nghe thì biết mình đang nghe. Khi đang giảng bài thì biết mình đang giảng bài. Khi đang tiếp xúc với học sinh thì biết mình đang tiếp xúc với học sinh. Sự biết rõ đó giúp chúng ta sống sâu sắc hơn, tỉnh thức hơn và hạnh phúc hơn.

Tôi thường nói với các thầy cô rằng: “Học sinh không chỉ học từ bài giảng của chúng ta. Các em học từ chính cách chúng ta sống. Chúng ta phải làm mẫu, làm gương”.

Nếu người thầy luôn căng thẳng, học trò sẽ cảm nhận được sự căng thẳng. Nếu người thầy luôn bất an, học trò sẽ cảm nhận được sự bất an. Nếu người thầy có bình an, học trò cũng sẽ cảm nhận được bình an. Năng lượng được truyền đi trước cả lời nói.

Chánh niệm dành cho doanh nhân và doanh nghiệp

Một phút trước khi vào lớp

Trong nhiều chương trình đào tạo giáo viên mà tôi tham gia, tôi thường đề nghị các thầy cô thực tập một việc rất đơn giản: Trước khi bước vào lớp học, hãy dừng lại một phút. Thiền cười. Thư giãn. Quay về với hiện tại. Ở đây bây giờ. Chỉ một phút thôi.

Đứng yên. Thả lỏng cơ thể. Mỉm cười. Hít vào thật sâu. Thở ra thật chậm.

Và tự nhủ: “... đang hít vào.” “... đang thở ra.” “... đang chuẩn bị gặp những học trò thân yêu của mình.”

Một phút đó có thể thay đổi cả một giờ học.

Bởi vì khi người thầy có mặt trọn vẹn, lớp học cũng trở nên sống động hơn.

Lắng nghe học trò bằng trái tim

Ngày nay, học sinh và sinh viên đối diện với rất nhiều áp lực. Áp lực học tập. Áp lực thi cử. Áp lực từ mạng xã hội. Áp lực từ gia đình. Áp lực từ chính những kỳ vọng mà các em đặt lên bản thân.

Có những em rất cần được lắng nghe. Có những em rất cần được thấu hiểu. Nhưng đôi khi điều các em nhận được lại chỉ là những lời phán xét. Chánh niệm giúp tất cả chúng ta lắng nghe sâu hơn.

Lắng nghe không phải để phản bác. Lắng nghe không phải để kết luận. Lắng nghe để hiểu. Khi hiểu rồi, tự nhiên lòng từ bi sẽ xuất hiện.

Tôi đã chứng kiến rất nhiều trường hợp học sinh thay đổi không phải vì bị phê bình mà vì được lắng nghe. Có những em chỉ cần một người lớn thật sự hiểu mình. Và người đó có thể chính là thầy cô.

Người thầy hạnh phúc sẽ thay đổi thế giới

Tôi rất tâm đắc với thông điệp của chương trình trong sách “Happy School” của GS Hà Vĩnh Thọ. Tôi tin rằng phần lớn các thầy cô giáo đã đọc (và phải đọc nhiều lần sách này!)

Và tương tự như vậy là sách “Thầy cô giáo hạnh phúc sẽ thay đổi thế giới” của thiền sư Thích Nhất Hạnh.

Tôi đã đọc và đọc kỹ tất cả sách của 2 người thầy tuyệt vời này từ năm 2005 đến nay và ứng dụng triệt để và hiệu quả vào giảng dạy.

Nhiều năm qua, tôi đã có cơ hội gặp gỡ hàng nghìn giáo viên tại Việt Nam và nhiều quốc gia khác. Tôi nhận ra rằng không thể xây dựng trường học hạnh phúc nếu người thầy không hạnh phúc. Không thể nuôi dưỡng học sinh bằng yêu thương nếu bản thân người thầy đang kiệt sức. Không thể lan tỏa bình an nếu trong lòng mình luôn đầy bất an.

Muốn học sinh hạnh phúc, trước hết người thầy cần học cách chăm sóc chính mình. Chăm sóc thân. Chăm sóc tâm. Chăm sóc cảm xúc. Chăm sóc đời sống tinh thần.

Và chánh niệm chính là con đường giúp chúng ta thực hiện điều đó.

Chánh niệm trong từng bước chân đến trường

Tôi rất thích câu nói: “Không có con đường dẫn đến hạnh phúc. Hạnh phúc chính là con đường.”

Mỗi sáng đi đến trường, chúng ta có thể thực tập chánh niệm ngay từ những bước chân đầu tiên.

Bước chân lên cầu thang. Bước chân vào văn phòng. Bước chân vào lớp học. Từng bước chân đều có thể trở thành một bài thực tập. Từng hơi thở đều có thể trở thành một cơ hội để trở về với chính mình. Khi tâm an, ta sẽ thấy mọi việc nhẹ nhàng hơn. Khi tâm an, ta sẽ có nhiều năng lượng hơn để yêu thương. Khi tâm an, ta sẽ dạy học bằng cả trái tim.

Đọc sách và thực tập chánh niệm

Một trong những điều tôi luôn khuyến khích thầy cô là xây dựng thói quen đọc sách mỗi ngày. Đọc sách trong chánh niệm không phải để đọc thật nhiều. Mà là đọc thật sâu. Đọc bằng sự hiện diện.

Đọc bằng sự suy ngẫm. Đọc để chuyển hóa.

Mỗi trang sách hay có thể trở thành một người thầy. Mỗi cuốn sách giá trị có thể giúp chúng ta hiểu mình hơn, hiểu người hơn và sống tốt đẹp hơn. Văn hóa đọc và chánh niệm có mối liên hệ rất sâu sắc. Cả hai đều giúp con người sống chậm lại, sâu sắc hơn và có ý nghĩa hơn.

Bắt đầu từ hôm nay

Tôi mong rằng mỗi thầy cô giáo, mỗi giảng viên hãy dành cho mình vài phút mỗi ngày để thực tập chánh niệm.

Một hơi thở chánh niệm. Một bước chân chánh niệm. Một nụ cười chánh niệm. Một lời nói chánh niệm. Một giờ lên lớp chánh niệm. Những điều rất nhỏ ấy sẽ tạo nên những thay đổi rất lớn.

Khi người thầy có bình an, lớp học sẽ có bình an. Khi người thầy có hạnh phúc, trường học sẽ có hạnh phúc. Khi người thầy sống tỉnh thức, học trò cũng sẽ học được cách sống tỉnh thức. Và đó có lẽ là món quà quý giá nhất mà người thầy có thể trao cho thế hệ tương lai.

Tôi tin rằng, giáo dục không chỉ là truyền đạt tri thức. Giáo dục còn là truyền trao năng lượng sống. Mà năng lượng đẹp nhất chính là sự tỉnh thức, tình thương và bình an.

Chánh niệm giúp chúng ta nuôi dưỡng những điều ấy mỗi ngày. Thật sự vậy. Chúng ta hãy biến mình thành người thầy người cô chánh niệm và hạnh phúc ngay từ hôm nay, ngay bây giờ nào. Chánh niệm nào! Hạnh phúc từ bên trong, từ trong tâm nào! Thiền cười 10 giây cùng nhau ngay nào!