Bhutan, quốc gia được mệnh danh là “Xứ sở mùa Xuân, quanh năm hạnh phúc”.

“Xứ sở hạnh phúc nhất” là danh xưng của thế giới dành cho Bhutan. Hạnh phúc là khái niệm trừu tượng, tùy thuộc văn hóa và cảm nhận từng dân tộc, từng cá nhân và được đánh giá theo những tiêu chí riêng. Theo tiêu chí chung, xứ sở hạnh phúc nhất của mỗi người là nơi mình sinh ra, lớn lên và trưởng thành. “No place like home”. Với tôi, Việt Nam là xứ sở hạnh phúc nhất, vì đó là nơi, tổ tiên, ông bà, cha mẹ tôi đã sống hết mình và chết thảnh thơi. Là nơi, các em, vợ con, họ hàng và bạn bè tôi vẫn đang tiếp tục cuộc sống ngày mỗi tốt hơn.

Từ trên máy bay, trước khi xuống sân bay quốc tế Paro, qua rừng mây trắng bạc, dãy Hymalaya với những đỉnh cao trắng xóa, kiêu hãnh với ngọn Kangchenjunga (8.586m) và ngọn Jomolhari (7.326m). Rừng chiếm 72% diện tích, đa phần là nguyên sinh với nhiều chủng loại, nhất là cây thuốc. Ở độ cao trên 2.000m nên toàn thông 5 lá. Treckking ở Bhutan là cách “Tắm rừng” (shinrin yoku) độc chiêu, một liệu pháp chữa bệnh tuyệt vời. Vã mồ hôi, hít thở không khí trong lành giữa rừng cây có tinh dầu và cây thuốc sẽ giúp bổ phổi, thông khí quản, khỏe huyết mạch, đẹp da...

Đường sá hẹp và ngoằn nghèo, toàn cua cùi chỏ, nhưng không có gương giao thông. Cảnh quan đẹp hơn tranh vẽ. Mắt no nê thưởng ngoạn. Phổi ngập tràn khí sạch. “Đường không có mấy trăm mét thẳng. Nhà không có 3 dãy cùng hàng”. Toàn nhà lưng chừng núi, mây cứ thoải mái vào chơi. Nhiều đoạn, mây vào tận xe ghẹo khách. Cả nước không có trạm thu phí, cũng không có đèn giao thông. Tại thủ đô Thimpu, thi thoảng có cảnh sát giao thông điều tiết mấy ngã tư vào giờ cao điểm.

Nhiều đường làng chưa tráng nhựa nhưng hàng rào được xếp đá công phu, thành “Trường gia lũy” độc đáo. Rất nhiều resort được xây dựng giữa cánh đồng organic, ngay làng quê chân mộc, cạnh rừng thông 5 lá hoặc lưng chừng vách núi. Quốc lộ không có đèn đường. Là quốc gia xuất khẩu thủy điện nhưng đèn đóm ngoài phố ở Bhutan cứ tù mù như Việt Nam thời bao cấp, để tiết kiệm và hạn chế khí thải. Bhutan là quốc gia duy nhất có khí thải âm.

Bhutan không có xe 45 chỗ. Có một ít xe 30 chỗ. Đa phần là xe 4 - 7 chỗ, 16 chỗ và 25 - 29 chỗ. Ô tô nhiều gấp mấy lần xe gắn máy. Giao thông công cộng chủ yếu là taxi và buýt nhỏ. Các xe tải thường có mắt trên đèn xe giống như mắt thuyền ở Việt Nam. Bảng số xe phổ biến BP (Bhutan Privite - xe tư nhân). BT (taxi). BG (Bhutan Government - xe công). RBP (Royal Bhutan Police - xe cảnh sát). RBA (Army - xe quân đội). RBG (Guard - cảnh vệ). Xe của hoàng gia có biển số BHT, xe vua có biển số đầy đủ là BHUTAN. Lái xe ở Bhutan là nghề khó nhọc, phải học và thực hành 6 tháng, được kiểm tra nghiêm ngặt cả về kỹ năng, tay nghề lẫn đạo đức. Không thấy xe đạp trên đường.

Ngửa hai bàn tay ngang ngực, hơi cúi đầu và mỉm cười là cách chào truyền thống. Dân Bhutan sống chậm, nói năng nhỏ nhẹ, không thấy đánh lộn hay chửi thề. Họ nuôi bò để lấy sữa và nuôi gà để lấy trứng chứ không ăn thịt. Thịt dành cho du khách được nhập từ Ấn Độ. Trong các resort, nhiều loại trái cây chín rụng đầy sân; du khách cứ tha hồ hái ăn thoải mái. Khổ qua mọc hoang đầy trái quanh hàng rào. Môn thể thao được yêu thích là bắn cung. Các môn giải trí chủ yếu gắn với thiên nhiên. Ở các thành phố, có vài quán karoke và nhạc sống khiêm tốn.

Nông nghiệp organic. Chợ toàn là các loại rau, củ. Nhiều nhất là ớt và cau. Ớt chín phơi đầy trên các mái nhà, treo lên các vách cửa để phơi nắng như nét chấm phá ngộ nghĩnh. Cả chợ mênh mông chỉ có 1 sạp nhỏ bán thịt bò, 2 sạp bán cá khô tạp bé tẹo. Cau toàn loại chín nẫu, màu nâu sẫm, mới nhìn tưởng chà là, có mùi đặc trưng thum thủm. Người Bhutan không ăn cá, rất ít ăn thịt. Thức ăn chủ yếu là gạo, bơ, một ít rau trộn trứng và rất nhiều ớt. Tráng miệng chủ yếu đồ ngọt.

Bhutan không có kiến trúc kiểu châu Âu. Tất cả nhà cửa, công sở, khách sạn đều motip truyền thống. Do đất rộng, mật độ dân số là 20 người/km2 và gió giật nên chiều cao nhà tối đa 7 tầng. Mái nhà bẹt, cửa sổ kính, thường màu trắng. Có nhà sơn màu vàng nhạt, thi thoảng màu nâu. Nội thất trang trí tùy thích nhưng đậm chất Bhutan. Vật liệu chính là đá và gỗ. Giàn giáo xây dựng làm bằng tre. Hoa trồng ít, nhưng có nhiều thảm hoa dại, đẹp ngỡ ngàng. Người Bhutan cho rằng, thiên nhiên chính là vườn hoa vĩ đại đầy hương và tràn sắc. Người Bhutan không dùng hoa hay kiểng giả. Hoa được chưng nguyên chậu, không chưng cành vì sợ đau hoa.

Cán bộ nhân viên nhà nước, từ nhà vua đến thứ dân đều mặc trang phục truyền thống, loại váy ngang đầu gối liền áo. Có thắt ngang lưng của đàn ông gọi là “Gho”. Phụ nữ mặc váy dài gọi là “Kira”, áo gọi là “Toego”. Các lực lượng vũ trang, có trang phục riêng. Ra đường, chỉ du khách mới mặc đồ Tây. “Gho” nam thường dùng vải caro nhỏ, không có các màu nóng hoặc sáng. “Teogo” nữ, thi thoảng có biệt lệ. Khi vào tham quan các tu viện (dzong) hay công sở, đàn ông Bhutan thường choàng thêm dải khăn trắng từ trên vai trái xuống, gọi là “Kabney”. Nữ thì dùng khăn màu nhỏ hơn, gọi là “Rachu”. Việc này thể hiện sự tôn kính, ngay thẳng và trong sáng của khách.

Linh vật của Bhutan là rồng sấm. Rồng có mặt trên quốc huy, là vật trang trí trong nhiều họa tiết dân gian lẫn hiện đại. Tankin là linh ngư của Bhutan, có ngoại hình to lớn. Lông dày, mõm giống nai sừng gấm, mũi dài, sừng hình lưỡi liềm dài gần 1m như linh dương đầu bò, đuôi giống gấu, thân hình như bò mộng. Các ngón chân chia vó giúp di chuyển dễ dàng trên những vách đá. Tankin có mùi của ngựa và xạ hương của chồn.

Quốc điểu Bhutan là quạ (jarog), loài vật không xinh đẹp nhưng khôn ngoan và hữu ích. Ở Ấn Độ, quạ biết tha hạt cứng bỏ ra ngã tư đường, nhờ xe cán bể, chờ đèn đỏ, quạ ung dung ra nhặt ăn, rồi lại lên lề chờ tiếp. Quạ là loài vật chăm chỉ dọn xác thối (Bhutan không sát sinh) làm đẹp môi trường. Quốc hoa là anh túc xanh, một loại dược liệu mảnh mai, có sức sống và chịu đựng mãnh liệt giữa băng giá. Quốc thụ là loài bách đuôi công rất đẹp.

Các điểm đến, các danh thắng quốc gia Bhutan đều không bán vé, trừ vài công trình của tư nhân. Với du khách nước ngoài, tất cả vé tham quan đã có trong giá tour. Du lịch nội địa Bhutan không cần Hướng dẫn viên, khách tự đi. Các Hướng dẫn viên quốc tế đều có thẻ giống nhau, không ghi ngôn ngữ. Du khách đông nhất là Trung Quốc, Ấn Độ, Mỹ. Bhutan không có du lịch phượt inbound. Tất cả phải thông qua các công ty Lữ hành Bhutan để lấy visa, dù thủ tục đơn giản. Vào các điểm tham quan hay đến thành phố khác, hướng dẫn viên phải trình visa của khách. Bhutan chưa có di sản thế giới dù có nhiều danh thắng xứng đáng.

Không có nhiều lễ hội nhưng lễ hội nào cũng rực rỡ sắc màu dân gian, có hóa trang nhảy múa với các mặt nạ sống động và giao lưu với du khách. Bhutan không hạn chế khách du lịch, chỉ muốn phục vụ tốt nhất theo khả năng nên qui định mức thuế SDF mỗi ngày đêm là 100USD. Chưa kể vé máy bay, ăn, ở và các dịch vụ giải trí, mua sắm. Đặc sản Bhutan là hàng thủ công truyền thống, đông trùng hạ thảo, các dược liệu từ thiên nhiên, nông sản organic...

Sân bay quốc tế Paro mỗi ngày có 3 - 4 chuyến bay đi Kolkata - còn gọi là Calcuta, Boombay (Ấn Độ), Kathmandu (Nepal) và Bangkok (Thái Lan). Từ các sân bay trên, máy bay sẽ nhận thêm khách đến sân bay thứ 3 của các nước và ngược lại, chứ không phải để “Đổi phi công” như vài blogger Việt Nam suy diễn. Hiện có đương bay thẳng từ Bhutan đến Singapore, Dubai (UAE), Việt Nam. Logo của Hàng không Bhutan là “Con cá Vàng”. Bhutan hiện miễn visa cho Ấn Độ, Nepal và Maldives. Riêng công dân Ấn Độ không cần dùng hộ chiếu. Khách sạn ở Bhutan không có dép, cũng không có hộp an toàn (vì không có trộm cắp), internet chập chờn.

Là quốc gia theo Phật giáo Kim Cương Thừa, Bhutan không hề có chùa (pagoda), chỉ có nhiều temple (lhakhang). Các tu viện (monastery) vốn là những pháo đài phòng thủ (dzong), có các điện thờ Phật, đồng thời là nơi tu hành của các tu sĩ (monk), không đốt nhang. Các pháo đài - tu viện cổ xây bằng đá là những điểm tham quan ấn tượng. Bhutan yêu chuộng hòa bình nên bên ngoài các pháo đài thường trồng hoa, bên trong là các điện thờ Phật vô ưu, như thông điệp thay lời muốn nói.

Bhutan là quốc gia duy nhất cấm hút thuốc lá vì có hại cho sức khỏe. Mang thuốc lá vào Bhutan, du khách phải chịu mức thuế 400%. Bhutan không sử dụng túi nilon, không có máy điều hòa, nhà nào cũng có cửa nhưng ít khi khóa; có chính sách thuế và các phúc lợi xã hội, y tế, giáo dục rất tốt. 108 là con số mơ ước, 1 là khởi đầu, 0 là hư vô và 8 là vô cực.

Vua, hoàng hậu đều đẹp như người mẫu. Bhutan được quản lý theo mô hình hài hòa giữa truyền thống Á Đông và châu Âu. Coi trọng chỉ số hạnh phúc toàn dân hơn các chỉ số phát triển kinh tế đơn thuần. “Thiên nhiên là tài sản vô giá được ban tặng cho mọi quốc gia. Đó là cội nguồn của tất cả sức mạnh đất nước và hạnh phúc dân tộc”. Thông điệp này dược tuân thủ chặt chẽ. Nhà vua được thần dân tôn kính. Trong các điện thờ, ngoài Phật còn có tượng các vị vua và những danh thần có công với đất nước.

Xuất phát điểm của Bhutan là đất nước lạc hậu. Trước 1960, chưa có đường quốc lộ. Người dân chủ yếu đi bộ, ngựa và lừa. Năm 1999, Bhutan mới cho phép phổ cập truyền hình. Nhờ cách quản lý tiên tiến, lấy thiên nhiên làm trung tâm và người dân là chủ đạo, Bhutan đã có những bước tiến mạnh mẽ. Tốc độ tăng trưởng kinh tế luôn ở 2 con số. Năm 2025, Bhutan đón gần 200.000 du khách (dân số 780.000 người). Lựợng khách thấp nhưng chi tiêu cao.

Dù là nước láng giềng rất nhỏ, phải nói là cực nhỏ; diện tích bằng 1/248 và dân số bằng 1/2.000 của Trung Quốc nhưng Bhutan không có bang giao với Trung Quốc. Bhutan giữ thái độ trung lập trong quan hệ quốc tế và độc lập đến kinh ngạc. Đó là một đất nước phát triển bền vững, là mô hình mơ ước của nhiều quốc gia, kể cả các nước tiên tiến.

Du lịch Bhutan phục vụ từng nhóm riêng. Một, hai người cũng có xe và hướng dẫn riêng như khách VIP. Giá tour hơi đắt nhưng ai đi về cũng tâm an, hồn thoáng, thân thể sảng khoái. Không lo cướp giật, không sợ kẹt xe hay ngột ngạt khói bụi, cũng chẳng ngại ồn ào xô bồ hay ăn xin, hàng rong đeo bám. Du lịch Bhutan an toàn nhất, vì khách đi đâu, làm gì cũng có hướng dẫn viên tận tình, thân thiện phục vụ chu đáo từng người một.

Nguyễn Văn Mỹ - Chủ tịch Lửa Việt Tours

Theo Nông thôn Việt