Ra mắt Câu lạc bộ Di sản và Văn hoá Á Đông tại Hà Nội

Cách đây chừng 2 năm, với nỗi niềm trăn trở về công tác bảo tồn, phát huy di sản Phật giáo, Thượng toạ Thích Thanh Phương phát tâm thành lập Văn phòng Bảo tồn di sản Phật giáo Đại Dương Sùng Phúc tự (chùa Sủi) với nhiệm vụ sưu tầm, số hoá, bảo quản, nghiên cứu, trùng ấn các tư liệu liên quan đến Phật giáo của chùa nói riêng và di sản Phật giáo nói chung.

Với đội ngũ có chuyên môn lịch sử, văn hóa và công nghệ, Văn phòng đã và đang phối hợp với các tổ chức nghiên cứu lịch sử Phật giáo địa phương, hỗ trợ công tác truyền thông, hoằng pháp cho các chùa thuộc địa phận huyện Gia Lâm nói riêng và trên cả nước nói chung.

Đến nay, Văn phòng đã sưu tầm, số hóa và biên mục hàng chục nghìn tư liệu Hán Nôm cả nguồn từ thư viện các chùa từ cả nguồn online (Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Thư viện Quốc gia, Thư viện Huệ Quang, Hội Bảo tồn di sản chữ Nôm Việt Nam,…); lựa chọn và ấn tống gần 300 đầu kinh sách theo lối cổ có thể sử dụng để trì tụng, thờ pháp bảo, cúng dường. Không chỉ vậy, công tác in rập thác bản văn bia, in ván, số hoá sắc phong,… ở các di tích cũng luôn được Văn phòng chú trọng.

Hội tụ những thông tin, dữ liệu đã thu thập và nhận được sự cố vấn của các chuyên gia, Văn phòng đã tiến hành biên soạn những cuốn nội san chuyên đề về từng ngôi chùa, từ khảo tả di tích, thống kê thư tịch, di văn Hán Nôm cho đến việc biên khảo về pháp mạch truyền thừa, các vị danh Tăng… Hiện nay, Nội san Cổ phong đã ra mắt tới tập thứ 3 lần lượt giới thiệu về chùa Sủi, chùa Keo và chùa Đào Xuyên thuộc địa phận huyện Gia Lâm.

Dù vậy, do còn hạn chế về nhân lực, vật lực, sức lan toả của Văn phòng con chưa thực sự phủ khắp nên CLB Di sản và Văn hóa Á Đông được thành lập với mục tiêu kết nối, tạo ra không gian sinh hoạt chung cho những cá nhân quan tâm đến di sản, văn hóa, tín ngưỡng và truyền thống Á Đông.

Với tinh thần "Kết nối - Bảo tồn - Phát triển", CLB là diễn đàn trao đổi kiến thức, tổ chức sự kiện nghiên cứu và thực hành văn hóa với nhiều hoạt động như nghiên cứu, sưu tầm, phục dựng và số hóa di sản văn hóa; tổ chức các hội thảo tạo không gian giao lưu, lan tỏa tri thức; thúc đẩy giáo dục, truyền thông cũng như kết nối với các tổ chức học thuật trong và ngoài nước để tăng cường hợp tác quốc tế.

Đặc biệt, trong bối cảnh ngân sách nhà nước dành cho khoa học xã hội còn hạn chế, việc ra mắt CLB Di sản và Văn hóa Á Đông là một minh chứng tiêu biểu cho sự chủ động của cộng đồng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Theo các Nghị quyết của Trung ương và Bộ Chính trị, ngân sách nhà nước dành cho khoa học và công nghệ phải đảm bảo từ 2% trở lên trong tổng chi ngân sách hàng năm và tăng dần theo yêu cầu phát triển của sự nghiệp khoa học và công nghệ.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy mức đầu tư cho khoa học và công nghệ còn hạn chế, chưa đạt tới ngưỡng cần và đủ. Năm 2023, tổng chi ngân sách cho khoa học, công nghệ chiếm 0,82% tổng chi ngân sách nhà nước, trong đó chi đầu tư là 0,23% và chi thường xuyên là 0,58%; năm 2022, tỷ lệ chi ngân sách là 1,01%; trong khi năm 2017 tỷ lệ này là 1,18%. Điều này đặt ra thách thức lớn đối với việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học xã hội.​

Trong bối cảnh đó, việc tận dụng nguồn lực cá nhân để chủ động nghiên cứu và chia sẻ với cộng đồng là vô cùng thiết yếu. Nhận thức được điều đó, ngay từ khi thành lập, Văn phòng Bảo tồn di sản Phật giáo chùa Sủi đã tích cực chia sẻ kết quả nghiên cứu của mình một cách công khai lên các website cho phép truy cập và khai thác thông tin hoàn toàn miễn phí.

Website chonthieng.com (Chốn thiêng) tập hợp, biên khảo sử liệu, hệ thống hóa dữ liệu về địa điểm gồm đình, chùa, đền, miếu,… và hiện vật, nhân vật, lễ hội, kiến thức, thần Phật,… gồm ảnh chụp, video, văn bản, ảnh và video 360 độ, bản vẽ 3D nhằm lưu giữ, chia sẻ thông tin tới đông đảo công chúng và góp phần thúc đẩy du lịch văn hóa, du lịch tín ngưỡng. Khi đến thăm di tích, các du khách dễ dàng tìm hiểu thông tin, giá trị lịch sử của hiện vật thông qua ứng dụng Chốn thiêng trên điện thoại.

Không dừng lại ở đó, hiểu rõ giá trị của văn khắc Hán Nôm (bia, chuông, khánh…) với công tác nghiên cứu lịch sử văn hoá nói chung, bộ phận số hóa của Văn phòng Bảo tồn di sản Phật giáo chùa Sủi đã tiến hành scan, chụp và giới thiệu toàn bộ số thác bản trong bộ sách Tổng tập thác bản văn khắc Hán Nôm (với hơn 30.000 mặt thác bản) tới đông đảo quý độc giả của website chonthieng.com. Mỗi thác bản có đầy đủ tên gọi, vị trí, niên đại… và khái quát nội dung chính khắc trên bia giúp độc giả tra cứu dễ dàng hơn.

Website cophong.vn (Cổ phong) giới thiệu các bài viết về văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng, phong tục tập quán, ngôn ngữ cổ, nghệ thuật,… được trình bày dưới dạng các chủ đề tập trung, có căn cứ theo tư liệu cổ, có so sánh, giải thích, có trình bày các kiến giải và đề xuất để tạo ra một hệ văn hóa đơn giản, đặc sắc, ý nghĩa, đáng tự hào, góp phần giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

Bất cứ cá nhân nào quan tâm, yêu thích công việc nghiên cứu văn hoá đều có thể dễ dàng tiếp cận những nguồn tư liệu công khai ấy, một cách dễ dàng, nhanh chóng. Theo chúng tôi, đây sẽ là một hướng đi hiệu quả, góp phần thúc đẩy phong trào nghiên cứu văn hóa trong cộng đồng.

Việc ra mắt CLB Di sản và Văn hóa Á Đông là một bước tiến quan trọng trong việc huy động sự tham gia của cộng đồng vào công tác bảo tồn di sản văn hóa. Đây là hướng đi cần thiết trong bối cảnh ngân sách nhà nước dành cho khoa học xã hội còn hạn chế, đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội để bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa.​