450
Các pháp hữu vi
Khi con người sinh ra trong thế gian, họ vốn không có tên. Sau khi sinh ra, chúng ta mới đặt tên cho họ. Đó là một quy ước, nhằm tạo thuận tiện trong giao tiếp và nhận biết lẫn nhau.
Kinh điển cũng như vậy. Chúng ta phân chia mọi thứ bằng các danh xưng để việc học hỏi và nghiên cứu thực tại trở nên dễ dàng hơn. Theo cách ấy, tất cả các pháp chỉ đơn thuần là saṅkhāra - các pháp hữu vi. Bản chất nguyên sơ của chúng là những hiện tượng do duyên hợp mà thành. Đức Phật dạy rằng các pháp ấy là vô thường, là khổ và là vô ngã.
Chúng vốn bất ổn. Do không hiểu điều này một cách vững chắc, tri kiến của chúng ta trở nên sai lệch, từ đó sinh ra tà kiến. Tà kiến ấy là cho rằng saṅkhāra chính là ta, ta chính là saṅkhāra; hoặc cho rằng hạnh phúc và khổ đau là ta, ta chính là hạnh phúc và khổ đau. Cách thấy như vậy chưa phải là tri kiến đầy đủ và rõ ràng về bản chất chân thật của các pháp.
Sự thật là chúng ta không thể ép buộc các pháp ấy vận hành theo ý muốn của mình. Chúng vận hành theo quy luật tự nhiên. Có thể hình dung qua một ví dụ đơn giản: giả sử bạn ngồi giữa đường cao tốc, nơi xe cộ đang lao thẳng về phía mình. Bạn không thể nổi giận với những chiếc xe, la hét rằng: “Đừng chạy qua đây!”. Đây là đường cao tốc, bạn không thể yêu cầu chúng dừng lại.
Vậy bạn có thể làm gì? Bạn phải rời khỏi con đường ấy. Con đường là nơi xe cộ lưu thông. Nếu bạn không muốn xe xuất hiện ở đó, mà vẫn cố ngồi lại, thì chính bạn sẽ khổ.
Với saṅkhāra cũng vậy. Chúng ta thường nói rằng các pháp ấy quấy nhiễu mình, chẳng hạn khi ngồi thiền và nghe một âm thanh, ta nghĩ: “Âm thanh này đang làm phiền tôi”. Nếu chấp nhận rằng âm thanh làm phiền ta, thì khổ sẽ sinh theo đó.
Nhưng nếu quán sát sâu hơn, ta sẽ thấy rằng không phải âm thanh đi làm phiền ta, mà chính là ta - với tâm hướng ra ngoài - đang làm phiền âm thanh.
CÙNG NHAU XIỂN DƯƠNG ĐẠO PHẬT
Tuân theo truyền thống Phật giáo, chúng tôi cung cấp tài liệu giáo dục Phật giáo phi lợi nhuận. Khả năng duy trì và mở rộng dự án của chúng tôi hoàn toàn phụ thuộc vào sự hỗ trợ của bạn. Nếu thấy tài liệu của chúng tôi hữu ích, hãy cân nhắc quyên góp một lần hoặc hàng tháng.
STK: 117 002 777 568
Ngân hàng Công thương Việt Nam
(Nội dung: Họ tên + tài thí Xiển dương Đạo Pháp)
TIN LIÊN QUAN
Dành cho bạn
Loài vật có Phật tánh không?
Phật giáo thường thức
16:40 21/05/2026
Một chú chó nằm trước hiên chùa, lặng lẽ chờ người quen đi lễ trở ra. Một con mèo nép bên góc sân, thong thả phơi mình dưới nắng sớm. Một đàn chim ríu rít trên mái chánh điện. Những hình ảnh ấy đôi khi khiến người ta chợt nghĩ: những loài vật kia có cảm xúc, biết vui buồn, biết yêu thương, biết đau đớn, vậy chúng có Phật tánh không?
Sự khôn ngoan chân thật
Phật giáo thường thức
15:20 21/05/2026
Một người không thể gọi là khôn ngoan vì anh ta biết nói hay, nhưng nếu anh ta có bình an, tình yêu thương, và sự dũng cảm thì anh ta mới thật sự được gọi là khôn ngoan. Một con chó tốt không phải bởi vì nó sủa giỏi. Một người tốt không phải bởi vì anh ta nói hay.
Dòng chảy của niệm và con đường chuyển hóa khổ đau
Phật giáo thường thức
12:45 21/05/2026
Khi mỗi niệm được giữ gìn trong sạch, bánh xe nghiệp sẽ không còn bị con thú phiền não kéo lê trên lộ trình sinh tử, mà thay vào đó, cỗ xe ấy sẽ trở thành phương tiện đưa hành giả đến bến bờ giải thoát, nơi hạnh phúc chân thực hiển lộ, không bao giờ tách rời khỏi sự tỉnh giác sáng suốt của tự thân.
Có Phật đời bớt khổ
Phật giáo thường thức
12:00 21/05/2026
Sen nở tháng tư, sen nở thành Bụt. Trong tiếng Việt xưa, Bụt nghĩa là Phật. Bên xứ Tây Trúc, tức Ấn Độ ngày nay, người ta vẫn gọi Phật bằng danh từ “Người tỉnh thức” – Buddha.
Xem thêm
