450
Chánh niệm là gì? Khi niệm có mặt, tỉnh giác chắc chắn có mặt phải không?
Chánh niệm như thế nào trong đời sống hàng ngày?
Có bốn loại Niệm:
1. Niệm thân (kāyānupassanā satipaṭṭhāna),
2. Niệm thọ (vedanānupassanā satipaṭṭhāna),
3. Niệm tâm (cittānupassanā satipaṭṭhāna),
4. Niệm pháp (dhammānupassanā satipaṭṭhāna).
Do đó, Niệm có nghĩa là giữ cho tâm trên thân, thọ, tâm và pháp không quên lãng. Niệm có đặc tính là chìm vào đối tượng giống như một hòn đá ném xuống hồ. Nó không chỉ nổi trên bề mặt như trái bầu nổi trên nước. Vì thế Niệm làm cho nó và các tâm hành đồng sanh chìm vào đề mục hay đối tượng thiền. Khi hành giả đang hành Niệm hơi thở, Niệm của hành giả phải chìm vào trong hơi thở.
Niệm có nhiệm vụ là không quên đối tượng thiền. Nó luôn luôn giữ cho tâm ở trên đối tượng không có bất cứ sự gián đoạn nào.
Sự thể hiện của Niệm là canh chừng tâm hay canh chừng đối tượng thiền, nhờ thế không một phiền não nào có thể lẻn vào. Một trạng thái tâm kết hợp với Niệm sẽ không nhượng bộ cho bất cứ phiền não nào.
Một sự thể hiện khác nữa của Niệm là giữ cho sự chú ý trực diện với đối tượng. Nhân gần của Niệm là Tưởng mạnh và vững chắc trên đối tượng thiền hay trên Tứ Niệm Xứ.
Có bốn loại tỉnh giác:
1. Tỉnh giác về mục đích (satthaka sampajañña);
2. Tỉnh giác về sự thích hợp (sappāya sampajañña);
3. Tỉnh giác về hành xứ (gocara sampajañña); hành xứ ở đây muốn nói đến bất kỳ đối tượng nào trong bốn mươi đối tượng thiền.
4. Tỉnh giác về vô-si (asammoha sampajañña): có nghĩa là Tỉnh Giác về danh-sắc chơn đế và các nhân của chúng. Vì thế tỉnh giác về vô si bao gồm tất cả thiền Minh Sát (vipassanā).
Ở đây chánh niệm thường đi kèm với tỉnh giác (sampajañña). Tỉnh giác cũng còn được gọi là Trí Tuệ hay Minh Sát Trí. Khi chánh niệm và trí tuệ của người hành thiền vừa mạnh vừa có năng lực, vị ấy sẽ dễ dàng thành công trong thiền chỉ (samatha) và thiền Minh Sát (Vipassanā).
Khi Niệm mạnh, Định cũng mạnh. Khi cả hai Niệm và Định đều mạnh, tỉnh giác cũng sẽ mạnh. Ngược lại, khi Niệm yếu, Định cũng yếu. Vào lúc đó trí tuệ tỉnh giác không thể sanh lên được.
Đó là lý do vì sao Đức Phật dạy trong Kinh Định (Samādhi Sutta) của Tương Ưng Sự Thực (Sacca Saṁyutta) như thế này: “Này các Tỳ-kheo, các ông nên tu tập Định. Một vị Tỳ-kheo với tâm có Định sẽ thấy các Pháp (Dhamma) đúng như chúng thực sự là.”
Từ đây chúng ta biết rằng: Định là nhân gần của trí tuệ tỉnh giác. Tuy nhiên, không có Niệm thì Định không thể nảy sanh. Chính vì thế mà trí tuệ Tỉnh Giác thường thường vắng mặt khi Niệm và Định yếu vậy.
CÙNG NHAU XIỂN DƯƠNG ĐẠO PHẬT
Tuân theo truyền thống Phật giáo, chúng tôi cung cấp tài liệu giáo dục Phật giáo phi lợi nhuận. Khả năng duy trì và mở rộng dự án của chúng tôi hoàn toàn phụ thuộc vào sự hỗ trợ của bạn. Nếu thấy tài liệu của chúng tôi hữu ích, hãy cân nhắc quyên góp một lần hoặc hàng tháng.
STK: 117 002 777 568
Ngân hàng Công thương Việt Nam
(Nội dung: Họ tên + tài thí Xiển dương Đạo Pháp)
TIN LIÊN QUAN
Dành cho bạn
Tam thân Phật là gì? Giải mã pháp thân, báo thân, ứng hóa thân của Ngài
Phật giáo thường thức
17:32 09/05/2026
Tam thân Phật bao gồm: pháp thân, báo thân và ứng hóa thân. Đức Phật không chỉ hiện hữu trên thế gian qua nhục thân bằng xương thịt (ứng hóa thân) mà Ngài còn sở hữu pháp thân bất sinh bất diệt và báo thân vô lượng công đức. Đồng thời, Đức Phật khẳng định chúng sinh cũng có đầy đủ tam thân như Ngài.
Ý nghĩa Đại lễ Phật đản PL.2570: Từ bi - Trí tuệ - Đoàn kết - Trách nhiệm xã hội
Phật giáo thường thức
16:35 09/05/2026
Mùa Phật đản Phật lịch 2570 trở về trong niềm hoan hỷ của hàng triệu người con Phật trên khắp năm châu. Bài giảng Ý nghĩa Đại lễ Phật đản của Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm không chỉ nhấn mạnh giá trị thiêng liêng của ngày Đức Phật đản sinh, mà còn gửi gắm thông điệp sâu sắc về từ bi, trí tuệ, đoàn kết và trách nhiệm xã hội - những nền tảng cần thiết để xây dựng một xã hội an lành, hòa bình và phát triển bền vững trong thời đại hôm nay.
Dẹp bỏ cái tôi, dễ không?
Phật giáo thường thức
15:48 09/05/2026
Có người từng nói với tôi rằng: “Tu cả đời, thứ khó bỏ nhất vẫn là cái tôi”. Ngẫm lại thấy đúng.
Còn mang phiền não theo, đến đâu cũng không hạnh phúc
Phật giáo thường thức
13:45 09/05/2026
Có một sự thật mà nhiều người trong chúng ta thường mắc phải khi gặp khổ đau, buồn chán, bực bội, ta thường nghĩ rằng chỉ cần thay đổi hoàn cảnh thì mọi chuyện sẽ tốt hơn. Ta đổi việc, đổi nơi ở, đổi bạn đời, thậm chí đổi cả quốc gia để sinh sống. Nhưng thật lạ, sau một thời gian, những cảm xúc tiêu cực cũ kỹ lại ùa về. Hóa ra, vấn đề không nằm ở bên ngoài, mà nằm ngay trong chính tâm thức của ta.
Xem thêm
