450
Hòa thượng Thích Lệ Trang nói về “Ẩm thủy tư nguyên”
Người xưa có câu: “Ẩm thủy tư nguyên”. Chữ “Ẩm” (飲) là uống, “Thủy” (水) là nước, “Tư” (思) là nhớ nghĩ, và “Nguyên” (源) chính là cội nguồn. Câu này rất giản đơn, ai trong chúng ta cũng thuộc nằm lòng: “Uống nước nhớ nguồn”.
Khi các vị cầm một ly nước lên, các vị thấy gì? Nếu chỉ thấy chất lỏng để giải khát, thì đó là cái nhìn của bản năng. Còn người tu học, khi nhìn vào ly nước, phải thấy được “nguồn”. Cái nguồn ấy không chỉ là cái giếng, là dòng sông, mà là cả một sự vận hành của đất trời. Có mây mới có mưa, có nắng mới có hơi nước, có lòng đất chắt chiu mới có mạch nước ngầm.
Trong một ngụm nước ta uống, có cả mồ hôi của người đào giếng, có cả sự nhọc nhằn của người “dẫn thủy nhập điền”. Cho nên, uống một ngụm nước mà tâm không biết ơn, thì ngụm nước ấy chỉ làm mát cổ họng thôi, chứ không nuôi lớn được tâm hồn.
Chúng ta có mặt ở đây, không phải tự nhiên mà có. Chúng ta có thân này, là nhờ Cha Mẹ - đó là nguồn; Chúng ta có kiến thức, có đạo hạnh, là nhờ Thầy Tổ - đó là nguồn; Chúng ta có cơm ăn, áo mặc, có hoàn cảnh bình yên để ngồi đây tu tập, là nhờ đất nước, xã hội và chúng sinh - đó chính là nguồn.
Cái cây mà lìa xa gốc rễ thì sớm muộn gì cũng héo khô. Con người mà quên đi gốc gác, quên đi ân nghĩa thì cái tâm ấy cũng dần trở nên cằn cỗi. Người biết “tư nguyên” - biết nhớ về nguồn - là người đang nuôi dưỡng cái Gốc phước đức của chính mình.
Khi các vị về nhà, rót cho cha mẹ chén trà với tâm trân trọng, đó là “tư nguyên”. Khi chúng ta giữ gìn nếp sống đạo đức, không làm hoen ố thanh danh của tổ tiên, thầy tổ, đó chính là “tư nguyên”.
Chúng ta biết rằng sống trên đời, cái gốc của phước đức chính là lòng tri ân. Thế nhưng, có một điều quan trọng hơn mà người học Phật cần phải tỉnh giác: Đó là chúng ta tiếp nhận dòng nước ấy bằng cái tâm thế nào? Cổ đức có dạy một câu rất sâu sắc: “Xà ẩm thủy thành độc, ngưu ẩm thủy thành nhũ” (Con rắn uống nước thì hóa thành nọc độc, con bò uống nước lại hóa thành sữa thơm).
Các vị hãy nhìn xem, dòng nước vốn dĩ là trong ngần, là bình đẳng, không phân biệt cao thấp, không có ý định làm hại hay nuôi dưỡng ai. Nước từ nguồn chảy ra vốn mang tính “thanh tịnh”. Nhưng tại sao khi đi vào cơ thể mỗi loài, nó lại cho ra kết quả khác nhau đến vậy?
Chúng ta biết cái tâm của loài rắn, nó tiếp nhận trong sự oán hận. Nếu chúng ta sống bằng cái tâm quanh co, đầy rẫy sự đố kỵ, tham lam và sân hận giống như loài rắn, thì dù chúng ta có thọ nhận bao nhiêu ân huệ, bao nhiêu sự giúp đỡ, ta cũng dễ dàng biến chúng thành “độc tố”.
Có những người, cha mẹ nuôi nấng hết lòng, thầy tổ dạy bảo tận tình, nhưng trong lòng họ chỉ thấy sự đòi hỏi. Họ nhận ơn mà lòng vẫn oán trách, họ học đạo nhưng lại dùng cái hiểu biết đó để bới lông tìm vết, để hạ thấp người khác. Đó chính là hành động “uống nước hóa độc”. Cái nọc độc ấy trước hết làm thiêu cháy tâm can của chính họ, rồi sau đó mới “phun ra” làm tổn thương những người xung quanh.
Còn loài bò, vốn mang đặc tính hiền lành, nhẫn nại và phụng sự. Khi con bò uống dòng nước mát, nó không giữ cho riêng mình. Nó chuyển hóa dòng nước ấy, cùng với những nhúm cỏ khô cằn, trở thành những dòng sữa ngọt ngào để nuôi dưỡng sự sống.
Người biết tu tập là người biết học hạnh của loài bò. Chúng ta nhận một bát cơm của đàn na tín thí, nhận một lời chỉ dạy của thiện tri thức, ta phải biết ấp ủ, biết chuyển hóa chúng thành hành động vị tha, thành lời nói ái ngữ, thành một cuộc đời có ích. Đó chính là chúng ta đang tạo ra “nguồn sữa” phước đức để tưới tẩm cho cuộc đời này.
Ngay giây phút này, chúng ta hãy quán chiếu. Nếu thấy lòng mình còn hẹp hòi, hãy tập buông xả để dòng nước ân nghĩa không bị biến tính. Đừng để những ân tình của cha mẹ, thầy tổ chảy vào lòng mình rồi lại biến thành sự kiêu mạn hay oán hờn. Hãy học cách đón nhận bằng tâm khiêm hạ, để mỗi giọt nước chúng ta uống vào đều trở thành những giọt sữa cam lộ, làm tươi mát cho chính mình và cho cả thế gian.
Trên tinh thần tu tập, hãy ý thức mỗi bước chân chúng ta đi trên mặt đất này, hãy đi bằng tâm niệm tri ân. Khi ta biết ơn, tự nhiên lòng ta thấy nhẹ nhàng, bớt đi những đòi hỏi, bớt đi những sân si. Bởi ta biết rằng, tất cả những gì ta đang có đều là ân huệ, là sự ban tặng từ mạch nguồn của cuộc đời. Mong đại chúng, mỗi khi uống một hớp nước, hãy dừng lại một giây thôi, để cái tâm mình tìm về với nguồn cội. Có như vậy, sự tu học của chúng ta mới có rễ, có gốc và mới trổ được hoa trái bình an.
Xin hãy quán niệm!
CÙNG NHAU XIỂN DƯƠNG ĐẠO PHẬT
Tuân theo truyền thống Phật giáo, chúng tôi cung cấp tài liệu giáo dục Phật giáo phi lợi nhuận. Khả năng duy trì và mở rộng dự án của chúng tôi hoàn toàn phụ thuộc vào sự hỗ trợ của bạn. Nếu thấy tài liệu của chúng tôi hữu ích, hãy cân nhắc quyên góp một lần hoặc hàng tháng.
STK: 117 002 777 568
Ngân hàng Công thương Việt Nam
(Nội dung: Họ tên + tài thí Xiển dương Đạo Pháp)
TIN LIÊN QUAN
Dành cho bạn
Con đường vượt thoát khổ đau
Xiển dương Đạo pháp
20:15 30/04/2026
Nếu tâm lượng chúng ta nhỏ hẹp thì một việc nhỏ xảy ra cũng có thể làm ta khổ còn tâm lượng rộng lớn thì chúng ta có khả năng chấp nhận, bao dung những lỗi lầm và chúng ta vượt thoát được đau khổ.
Phật tử nên làm gì khi thấy lỗi của chư tôn đức Tăng Ni?
Xiển dương Đạo pháp
16:25 20/04/2026
Rõ ràng, hình ảnh chư Tăng Ni luôn gắn với niềm tin, sự kính trọng và kỳ vọng. Nhưng thực tế, không phải lúc nào người tu cũng hoàn hảo.
Hòa thượng Thích Lệ Trang nói về “Ẩm thủy tư nguyên”
Xiển dương Đạo pháp
16:35 18/04/2026
Người xưa có câu: “Ẩm thủy tư nguyên”. Chữ “Ẩm” (飲) là uống, “Thủy” (水) là nước, “Tư” (思) là nhớ nghĩ, và “Nguyên” (源) chính là cội nguồn. Câu này rất giản đơn, ai trong chúng ta cũng thuộc nằm lòng: “Uống nước nhớ nguồn”.
Toàn văn thông điệp Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc gửi đến Hội nghị Thượng đỉnh Phật giáo toàn cầu lần IX
Xiển dương Đạo pháp
10:41 12/04/2026
Hội nghị Thượng đỉnh Phật giáo toàn cầu lần thứ chín, diễn ra ở Nhật Bản ngày 7 dến 11/4/2026. Dịp này, Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc António Guterres đã có thông điệp, khẳng định, hòa bình, phát triển và một hành tinh đáng sống là những điều hoàn toàn có thể trở thành hiện thực, nếu chúng ta hưởng ứng lời kêu gọi của Đức Phật. Dưới đây là toàn văn bức thông điệp của Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc.
Xem thêm
