450
Làm sao để ngăn cho ngã mạn và chấp trước không khởi lên lúc hành thiền?
Hỏi: Thiền tự nó chỉ có lợi ích, chứ không có hại; vấn đề duy nhất là ngã mạn và chấp trước phát sanh sau khi hành thiền mà thôi. Làm thế nào để một người hành thiền có thể khám phá ra là ngã mạn và chấp trước đã phát sinh trong tâm mình? Và làm cách nào để ngăn không cho chúng khởi lên?
Cái bẫy ngã mạn trên hành trình tỉnh thức
Đáp:
Nếu người ấy có thể phân biệt được danh tối hậu, thì sẽ rất dễ cho họ để kiểm tra xem ngã mạn và chấp trước có khởi lên trong tâm mình hay không. Nếu người ấy không thể phân biệt được danh tối hậu, thì cũng không khó để người ấy kiểm tra chúng, bởi vì những trạng thái ấy rất rõ ràng.
Chẳng hạn, nếu một hành giả đã đạt đến các thiền chứng và coi thường những người không đắc thiền, kể như ngã mạn đã khởi lên nơi người ấy. Nói chung bất cứ khi nào người ấy có ý nghĩ so sánh mình với người khác, như ‘Hắn hay hơn ta’, ‘Ta hay hơn hắn’, hoặc ‘Chúng ta đồng đẳng như nhau’, thì ngã mạn đã khởi lên nơi người ấy.
Trong Kinh Điển Pāli có một câu chuyện về ngã mạn như sau: Một lần Tôn-giả A-nậu lâu-đà (Anuruddha) đã hỏi Tôn-giả Xá-lợi-phất (Sāriputta): ‘Tôi có thể thấy một ngàn thái dương hệ chỉ với một thiên nhãn tâm, thế nhưng tại sao tôi vẫn không thể đạt đến giải thoát?
Tôn-giả Xá-lợi-phất (Sāriputta) trả lời: ‘Khi ông nói “Tôi có thể thấy một ngàn thái dương hệ chỉ với một thiên nhãn tâm” thì đó là ngã mạn, và khi ông nói “tại sao tôi vẫn không thể đạt đến giải thoát?” là trạo cử.’
Sau khi nghe Ngài Xá-lợi-phất trả lời, Tôn-giả A-nâụ-lâu-ñà (Anuruddha) hiểu ra rằng ngã mạn và trạo cử chính là những chướng ngại cản trở con đường giải thoát của mình vậy.
Để loại trừ ngã mạn và chấp trước, người đang hành thiền minh sát Vipassanā cần phải thường xuyên tuệ tri các hành, danh và sắc, là vô thường, khổ và vô ngã. Với minh sát trí về tam tướng hay ba đặc tính này, vị ấy sẽ dần dần loại bỏ được những ảo tưởng về thường, lạc, và ngã đối với tất cả các hành, từ đó làm suy yếu đi sự ngã mạn và chấp trước của mình.
Khi đạt đến Ala-hán Thánh Đạo nhờ hành thiền Vipassanā, thánh đạo này sẽ tiêu diệt hoàn toàn mọi phiền não, nhờ thế chúng sẽ không thể nào khởi sanh trong tương lai nữa.
Theo "Vượt Qua Chướng Ngại".
CÙNG NHAU XIỂN DƯƠNG ĐẠO PHẬT
Tuân theo truyền thống Phật giáo, chúng tôi cung cấp tài liệu giáo dục Phật giáo phi lợi nhuận. Khả năng duy trì và mở rộng dự án của chúng tôi hoàn toàn phụ thuộc vào sự hỗ trợ của bạn. Nếu thấy tài liệu của chúng tôi hữu ích, hãy cân nhắc quyên góp một lần hoặc hàng tháng.
STK: 117 002 777 568
Ngân hàng Công thương Việt Nam
(Nội dung: Họ tên + tài thí Xiển dương Đạo Pháp)
TIN LIÊN QUAN
Dành cho bạn
Nghiệp vận hành như thế nào?
Phật giáo thường thức
09:48 01/06/2026
Nghiệp là tài sản riêng, mỗi người tạo nghiệp và gặt quả theo nghiệp của mình. Không ai có thể thay thế nghiệp cho ta, tự thân ta gánh lấy kết quả của hành động mình.
Kệ xưng tán Tam hợp
Phật giáo thường thức
08:40 01/06/2026
Khánh Đản cùng Thành Đạo/ Niết-bàn một nguồn tâm/ Ba sự kiện thù thắng/ Hiển lộ một chân âm...
Nếu muốn về Tây phương...
Phật giáo thường thức
08:14 01/06/2026
Có người hỏi rằng: "Làm sao để được về Tây phương Cực Lạc?". Nghe qua tưởng là một câu hỏi về tương lai, về một thế giới nào đó sau khi nhắm mắt xuôi tay. Nhưng thật ra, đó cũng là câu hỏi của hiện tại. Bởi con đường đi về đâu ngày mai thường bắt đầu từ cách ta đang sống hôm nay.
Sự ngã mạn và lòng cung kính
Phật giáo thường thức
08:08 01/06/2026
Cách sống cung kính và từ bỏ lòng ngã mạn, là nền tảng thiết yếu để trở thành người thiện trí cao thượng.
Xem thêm
