Nhà sư, mạng xã hội và cơ hiềm

Khoảng hơn 20 năm về trước, có một vị Sư nào đó được tín đồ của mình, và cả người ngoại đạo ghi nhận vị ấy như một con người lỗi lạc. Sự thật là như vậy. Những bài chia sẻ của nhà sư luôn có giá trị thực tế, thực tiễn cho cuộc sống hàng ngày của bất cứ ai, biết, tìm hiểu về Tôn giáo của vị ấy. Ngay cả trẻ con, khi được tiếp cận với những lời dạy của ông qua thơ lục bát dạy về việc lễ Phật buổi sáng, bản thân chúng cũng trở nên những con người sống có trách nhiệm hơn với chính mình, từ đó siêng năng thực hành lời sư chia sẻ mỗi ngày.

Thực tế ghi nhận, ở bất cứ Tôn giáo nào đều có những vị chức sắc, người tu trẻ dùng tâm huyết để mang giáo lý, tư tưởng Tôn giáo của mình đến với đời sống, nhằm giúp cuộc sống mỗi ngày mỗi tốt đẹp hơn, bằng sự cố gắng học hỏi, trí tuệ, năng lực thật sự. Bên cạnh đó, cũng có cả sự khoa trương, chẳng hạn như mượn mạng xã hội nhằm đề cao “giá trị bản thân” không theo lộ trình, thời gian, thông qua việc “đánh bóng tên tuổi” bất cứ khi nào có thể. Hệ lụy sẽ đến, và thời gian sẽ có câu trả lời xác đáng. Mạng xã hội là vậy, nhất cử nhất động sẽ được ghi lại một cách tường tận. Và, là những con người bình thường, sao có thể tròn trĩnh giống những viên bi.

Cũng có thể phần lớn là do yếu tố khách quan tác động, bởi bản thân những vị chức sắc, người tu trẻ đó không muốn mình được xướng tụng quá lố. Chẳng hạn việc đi đến đâu, xuất hiện ở đâu, ăn uống như thế nào, nhất cử nhất động cũng được những tín đồ của mình quan tâm, chia sẻ, phóng tác, thậm chí là thêm thắt để “củng cố vị thế” người mà mình thần tượng. Từ những công cụ hỗ trợ của mạng xã hội như; livetream, chụp hình, mọi thứ biến hoá khôn tường. Trong khi đó, cộng đồng mạng chạy theo đám đông theo thể thiếu ý thức, thiếu trách nhiệm với chính mình, không có căn bản, thứ lớp, để từ đó việc nhìn nhận, so sánh và cả phán xét trở nên xấu xí, phi văn hoá.

Ngày xưa, internet chưa phổ cập, chỉ riêng ở lĩnh vực Tôn giáo, việc tìm kiếm thông tin về giáo lý, về các vị chức sắc, người tu hành hầu hết qua sách vở và theo phương thức truyền thống là “tận mục sở thị”. Có nghĩa muốn biết việc tu, việc hành của mỗi cá nhân nào phải đến tận nơi, tìm hiểu, đi sâu đi sát để từ đó có cơ sở trao gửi niềm tin. Việc ghi nhận nhờ vậy được cặn kẽ, không sinh lệch lạc. Không giống việc cầm cái điện thoại thông minh để tiếp cận với Tôn giáo, giáo lý và con người của mỗi Tôn giáo như bây giờ. Thường, người ta tiếp cận, tìm hiểu Tôn giáo nói chung theo kiểu hay đâu chầu đó, thậm chí là từ tai qua miệng.

Thực tế cho thấy, sự khuếch đại ở chiều hướng thiếu căn cứ của mạng xã hội đã khiến không ít những vị chắc sắc, người tu trẻ của mỗi Tôn giáo bất kỳ rơi vào thực trạng “thuyền lớn ắt sóng sẽ lớn” để luôn luôn phải “dè chừng” ngay cả khi đã được “tôn sùng” bởi một số tín đồ thuộc mạng xã hội. Xây dựng hình tượng đã khó, giữ được hình tượng, duy trì được hình tượng khó gấp trăm ngàn lần. Và chỉ cần sơ sẩy, không thống nhất trước sau (theo hoạch định) từ cử chỉ, hành động, lời ăn tiếng nói là danh tiếng đi cùng tai tiếng, tiêu tan trong chốc lát.

Truyền thông của Phật giáo Việt Nam ở hiện tại chủ yếu mang tính ghi nhận. Còn ở phía đối trọng là phản ảnh, từ đó dẹp bỏ những con người mượn danh Đức Phật hòng tư và trục lợi cho bản thân dường như bị hạn chế đến mức khó hiểu. Người ta thường thích khoa trương nhiều hơn. Nên, khi bị phản ảnh chung thì vấy vá thành cái riêng, từ đó bức xúc theo kiểu như người bị tổn thương, để sự việc cỏn con trở nên trầm trọng.

Được và mất của truyền thông, của mạng xã hội là vậy. Chúng ta hãy nghĩ theo chiều hướng tích cực. Cái gì tiêu cực thì biết để mà đào thải. Đừng phân bua, giải thích để phân đúng sai, đen trắng bằng công cụ mạng xã hội. Ai làm sai thì người ấy tự thẹn với lòng. Và, không muốn người khác đụng chạm đến mình, thì những việc làm thiếu chuẩn mực, xấu xí phải lánh xa.

Cá nhân người viết có một chút góp ý nho nhỏ: Trong việc giao tiếp, ứng xử hàng ngày, các vị chức sắc, người tu trẻ tại các cơ sở Tôn giáo, đặc biệt là Phật giáo nên gìn giữ và duy trì nét đẹp, sự chuẩn mực của những vị Tôn túc đi trước. Đơn cử việc gặp già hay trẻ khi được người ta chào mình thì nên biết khom lưng, cúi đầu để đáp lại. Đó là văn minh giao tiếp tối thiểu của bất cứ ai, con người nào trong xã hội này. Tôi từng nhìn thấy nhiều lần, có những vị chức sắc, người tu hành trẻ, gặp người đáng tuổi ông bà, cha mẹ mình cúi đầu chào, vẫn vừa đi vừa cầm cái điện thoại cười nói chưa đúng oai nghi, bất chấp ở đâu và ngữ cảnh nào, cùng bao nhiêu ánh mắt sượng sùng từ những người xung quanh.

Và điều đáng suy nghĩ không chỉ nằm ở một hành vi riêng lẻ, mà ở cách nó được “bình thường hóa” trong mắt người chứng kiến. Khi những biểu hiện thiếu oai nghi ấy lặp lại nhiều lần, người ta dần quen, rồi dễ dãi hơn với chuẩn mực. Nhưng với người sơ cơ, chỉ một khoảnh khắc như vậy cũng đủ để làm phai nhạt hình ảnh của cả một đời tu. Oai nghi không phải là hình thức, mà là ngôn ngữ thầm lặng của người tu hành - mất đi sự chừng mực trong từng cử chỉ nhỏ, chính là đánh mất một phần niềm tin nơi người đối diện.