Tu không cần lâu chỉ cần đều

Lâu và đều. Lâu ở đây không chỉ đơn thuần là thời gian dài, mà là thái độ tu tập theo kiểu nay hứng mai bỏ, đầu voi đuôi chuột. Đó là khi ta có thể ngồi thiền 2-3 tiếng trong một vài ngày đầu hăng hái, nhưng rồi sau đó bỏ bê hàng tháng trời. Đó là sự tu tập không bền, không liên tục, dễ dẫn đến thối chuyển.

Đều có nghĩa là liên tục, đều đặn, kiên trì, mỗi ngày một ít, nhưng không ngừng nghỉ. Giống như những giọt nước nhỏ bé nhưng kiên trì nhỏ xuống mãi cũng làm đầy một bình nước lớn, hay như bước chân của con kiến, chậm rãi nhưng cuối cùng cũng về tới tổ.

Câu nói khẳng định tu tập không phải là cuộc chạy đua nước rút, mà là một cuộc chạy marathon bền bỉ suốt cả cuộc đời.

Tại sao đều quan trọng hơn Lâu? Sức mạnh của sự tích lũy (thói quen thiện) Đức Phật dạy trong kinh Pháp Cú (kệ 122).

Chớ khinh điều lành nhỏ,

Cho rằng chẳng ích chi.

Nước nhỏ từng giọt nhỏ,

Lâu ngày đầy cả bình.

Người trí tự làm đầy,

Bằng cách chứa điều lành.

Mỗi ngày, dù chỉ 10-15 phút ngồi thiền, 5 phút niệm Phật, một vài lời ái ngữ, một hành động nhỏ giúp đỡ... tất cả đều là những giọt nước thiện lành rơi đều đặn vào tâm thức. Theo thời gian, chúng tạo thành một dòng chảy, hình thành thói quen thiện (vāsānā) mạnh mẽ, khiến việc tu tập trở nên tự nhiên, dễ dàng.

Ngược lại, tu tập theo kiểu lâu (hứng lên thì tu nhiều, rồi nghỉ dài) tạo ra những khoảng trống lớn. Trong khoảng trống ấy, các thói quen cũ (tham, sân, si) lại có cơ hội trỗi dậy, lấn át. Kết quả là công sức trước đó dễ bị xóa sổ.

Tạo nền tảng cho Định (Samādhi). Định lực không thể phát triển từ những buổi tập dài nhưng gián đoạn. Cũng như muốn đun sôi nước, bạn phải giữ lửa liên tục. Nếu cứ đun sôi rồi tắt bếp, nước lại nguội, bạn sẽ chẳng bao giờ có nước sôi.

Mỗi ngày dành thời gian đều đặn để thực tập, tâm dần dần quen với trạng thái an tịnh. Lâu ngày, nền tảng định được xây dựng vững chắc, và bạn có thể mang sự an tịnh ấy vào cả những lúc không ngồi thiền.

Quyết chí tu hành để không phí một đời

Áp dụng lời Phật dạy về Chánh tinh tấn (Sammā vāyāma). Chánh tinh tấn là bốn nỗ lực chân chính. Ngăn chặn các ác pháp chưa sinh. Trừ diệt các ác pháp đã sinh. Làm cho các thiện pháp chưa sinh được sinh khởi. Duy trì và phát triển các thiện pháp đã sinh.

Sự đều đặn chính là biểu hiện của nỗ lực thứ tư, duy trì và phát triển các thiện pháp đã sinh. Nếu không duy trì đều đặn, thiện pháp đã có cũng sẽ yếu dần và mất đi.

Phù hợp với căn cơ của người tại gia. Người tại gia có vô số bổn phận, không thể dành nhiều giờ liên tục cho tu tập như chư Tăng. Vì vậy, phương châm đều là chìa khóa vàng. Mỗi ngày 15-20 phút thiền định là khả thi. Mỗi ngày vài câu niệm Phật trên đường đi làm là khả thi. Mỗi tối trước khi ngủ vài phút quán chiếu là khả thi.

Sự đều đặn ấy còn quý giá hơn việc thỉnh thoảng mới có dịp lên chùa tu cả ngày rồi về nhà lại sống buông thả.

Thực hành tu đều trong đời sống tại gia. Đặt mục tiêu nhỏ, vừa sức và cam kết thực hiện mỗi ngày. Mỗi sáng thức dậy, con sẽ ngồi thiền 10 phút trước khi uống cà phê. Mỗi tối trước khi ngủ, con sẽ đọc một bài kinh ngắn và hồi hướng. Mỗi khi lái xe, con sẽ niệm Phật. Hãy biến nó thành một nghi thức không thể thiếu, như đánh răng rửa mặt.

Duy trì bằng mọi giá, dù chỉ vài phút. Có những ngày bận rộn, bạn chỉ có thể ngồi được 5 phút. Nhưng 5 phút ấy vô cùng quý giá vì nó duy trì dòng chảy liên tục. Nó nhắc nhở tâm bạn rằng, mình vẫn đang trên đường tu. Nó ngăn không cho sự gián đoạn xảy ra.

Tìm bạn đồng tu để nhắc nhở nhau. Cùng với vợ/chồng, bạn bè lập một nhóm nhỏ, nhắn tin nhắc nhau mỗi ngày. Sự hỗ trợ của bạn đồng tu rất quan trọng để duy trì tính đều đặn.

Đừng quá cầu toàn, đừng tự trách khi lỡ một ngày. Nếu một ngày vì lý do gì đó bạn không thực hành được, đừng chán nản, buông xuôi. Ngày hôm sau, hãy tiếp tục như chưa có chuyện gì. Điều quan trọng là không để sự gián đoạn kéo dài.

Câu nói tu không cần lâu chỉ cần đều là một lời dạy vô cùng thực tế và khích lệ. Nó giải thoát chúng ta khỏi áp lực phải tu tập thật nhiều, thật lâu, và giúp ta tập trung vào điều cốt lõi sự bền bỉ và kiên trì.

Hãy nhớ một dòng suối nhỏ chảy mãi cũng tạo thành sông lớn. Một bước chân nhỏ nhưng đều đặn mỗi ngày sẽ đưa ta đến đích xa nhất. Mỗi ngày một ít, nhưng đều đặn, đó mới là sức mạnh đích thực của người tu.

Như Đức Phật dạy, sự tu tập cũng giống như một con đường mòn được tạo ra trong rừng. Một người đi qua chưa tạo thành đường, nhưng nhiều người nối tiếp nhau đi qua, lâu ngày sẽ thành một con đường lớn. Cũng vậy, tâm thức chúng ta cũng cần được đi đều đặn mỗi ngày trên con đường thiện pháp, để rồi phiền não sẽ mòn dần, và trí tuệ, từ bi sẽ thành nẻo lớn trong tâm.