Hồi hướng công đức - cách thức và hiệu quả

Nhiều người tụng mỗi ngày nhưng chưa thật sự hiểu công đức là gì, hồi hướng là gì, hồi hướng có thật sự hiệu quả không, người được hồi hướng, nhất là người đã mất có nhận được không, và hồi hướng theo tinh thần Phật giáo Nguyên thủy như thế nào. Đây là một chủ đề rất sâu sắc, rất đẹp và cũng rất thực tế.

Công đức là gì?

Theo Nikāya, công đức không phải là “điểm thưởng” thần bí do ai đó hay vị thần linh nào ban cho. Công đức là năng lượng thiện lành được tạo ra từ bố thí, giữ giới, hành thiền, cung kính, phụng sự, từ bi, trí tuệ và tâm thanh tịnh.

Trong Tăng Chi Bộ Kinh, Đức Phật dạy rằng có nhiều nền tảng tạo phước báu như bố thí, trì giới, tu tập tâm, kính trọng, phục vụ, tùy hỷ công đức…

Điều quan trọng nhất không nằm ở vật cho nhiều hay ít, mà ở tâm khi làm việc thiện.

Một nụ cười chân thành, một lời động viên đúng lúc, một cuốn sách hay hoặc một bản Kinh quý trao cho người cần đọc… đều có thể tạo công đức.

Hồi hướng là gì?

“Hồi” là quay lại. “Hướng” là hướng đến.

Hồi hướng công đức nghĩa là sau khi làm điều thiện, ta không giữ riêng phước báu ấy cho mình mà khởi tâm chia sẻ, mong lợi ích ấy đến với người khác. Đó là hành động mở rộng trái tim.

Người hồi hướng không bị mất công đức. Ngược lại, tâm càng rộng lớn thì công đức càng tăng trưởng. Giống như một ngọn nến. Dùng để thắp sáng thêm hàng trăm ngọn nến khác mà ánh sáng của nó không hề giảm đi.

Hồi hướng theo Phật giáo Nguyên thủy

Có người nghĩ hồi hướng là tín ngưỡng dân gian hay thuộc riêng Phật giáo phát triển. Thật ra, tinh thần hồi hướng đã có rất rõ trong Tiểu Bộ Kinh và nhiều bài kinh thuộc hệ Nikāya. Đặc biệt nổi tiếng là Kinh Tirokuṭṭa nói về việc hồi hướng phước báu cho người đã mất. Bài kinh mô tả rằng có những chúng sinh sau khi mất đang ở cảnh giới khó khăn, mong chờ thân nhân làm các việc thiện rồi hồi hướng cho họ.

Đức Phật dạy: “Hãy cúng dường đúng thời, rồi hồi hướng đến quyến thuộc đã qua đời.”

Nhưng kinh cũng nói rất rõ, không phải ai mất cũng nhận được. Chỉ những chúng sinh phù hợp cảnh giới mới có thể thọ hưởng phước báu được hồi hướng. Điều này cho thấy Phật giáo Nguyên thủy rất thực tế, không mê tín và không tuyệt đối hóa việc hồi hướng.

Vì sao hồi hướng có hiệu quả?

Hiệu quả đầu tiên của hồi hướng nằm ngay nơi người thực hành. Khi hồi hướng, tâm ích kỷ giảm đi. Tâm từ bi lớn lên. Tâm chấp ngã nhẹ xuống. Đó đã là một sự chuyển hóa rất lớn.

Trong Tương Ưng Bộ Kinh, Đức Phật nhiều lần nhấn mạnh rằng tâm được tu tập sẽ đem lại an lạc lớn. Hồi hướng chính là một hình thức tu tập tâm từ. Người thường xuyên hồi hướng thì sống bao dung hơn, ít sân hận hơn, ít chấp công hơn và dễ có hạnh phúc nội tâm hơn.

Người mất có nhận được không?

Đây là câu hỏi rất nhiều người quan tâm. Theo tinh thần Nikāya, nếu người đã mất tái sinh vào cảnh giới phù hợp và có sự liên hệ nghiệp duyên với người hồi hướng thì họ có thể hoan hỷ và nhờ đó được lợi ích.

Nhưng điều quan trọng là không phải “gửi” công đức như chuyển khoản ngân hàng. Cốt lõi nằm ở tâm thiện, năng lượng thiện và sự khởi sinh hoan hỷ.

Trong Trường Bộ Kinh, Đức Phật dạy rất nhiều về nghiệp và nhân quả rằng mỗi người là chủ nhân nghiệp của mình. Do đó, hồi hướng không thay thế luật nhân quả. Nó chỉ là một trợ duyên thiện lành.

Cách hồi hướng đúng

Theo tinh thần Phật giáo Nguyên thủy, hồi hướng nên đơn giản, chân thành và tỉnh thức.

Sau khi làm việc thiện, có thể ngồi yên vài phút, thở sâu và khởi tâm nguyện công đức này đến cha mẹ hiện đời, đến ông bà tổ tiên nhiều đời, đến người thân đã mất, đến những người đau khổ, đến tất cả chúng sinh. Không cần cầu kỳ. Không cần hình thức lớn. Quan trọng nhất là tâm chân thành.

Trong Trung Bộ Kinh, Đức Phật dạy,  “Ý nghiệp” rất quan trọng. Tâm thanh tịnh thì công đức thanh tịnh. Tâm rộng lớn thì công đức rộng lớn.

Hồi hướng đẹp nhất là sống tốt hơn

Nhiều người nghĩ hồi hướng chỉ là đọc vài câu cuối thời Kinh. Thật ra, hồi hướng lớn nhất là sống tử tế hơn, biết yêu thương hơn, biết phụng sự hơn, biết chuyển hóa bản thân hơn.

Nếu sau mỗi lần tụng kinh, ngồi thiền hay làm thiện mà ta bớt nóng giận, bớt ích kỷ, bớt tham chấp, thì đó chính là hồi hướng thiết thực nhất.

Có lẽ người thân đã mất cũng mong điều ấy hơn bất cứ mâm lễ lớn nào. Thật sự là vậy.

Hồi hướng – mở rộng trái tim mình

Xã hội hiện đại làm con người dễ co lại trong cái tôi, lo cho mình, nghĩ cho mình, giữ cho mình. Hồi hướng giúp ta đi theo hướng ngược lại: mở rộng trái tim.

Một người biết hồi hướng là một người biết sống vì người khác. Và khi trái tim mở ra đủ lớn, ta sẽ nhận ra rằng công đức không nằm ở số lượng việc làm mà nằm ở chiều sâu của tình thương và sự tỉnh thức trong từng việc thiện nhỏ bé mỗi ngày.

Chúng mình vẫn thiền tọa online trên Zoom cùng nhau 2 thời mỗi ngày lúc 04h30 và 19h30, sau đó thường học Kinh, nghe Pháp. Nhiều buổi có hồi hướng công đức. Hồi hướng cả cho những thiền sinh và người thân có thân bệnh và tâm bệnh. Kết quả rất bất ngờ và nhiều khi đến khó tin. Đây là sự thật.

Nguyện mong thật nhiều chúng sinh biết đến Chánh Pháp của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni để suy ngẫm và thực hành. Phải học Pháp, tư suy rồi hành trì mà chúng mình hay nói về công thức NMH tức là NGHE, lắng nghe, lóng tai nghe rồi MINH TUỆ, quán chiếu, suy xét để cuối cùng là HÀNH TRÌ. Đúng theo lời Phật dạy là Văn – Tư – Tu.

Nguyện mong cho Phật Pháp được trường tồn.