Vesak - Mùa của từ bi qua hành động

Khi lòng từ bi không còn nằm trên lời nói

Mỗi mùa Vesak trở về, người ta lại dễ bắt gặp những hình ảnh rất quen thuộc trước cổng chùa: những chuyến xe chở quà từ thiện đi về vùng khó khăn, những bếp ăn miễn phí đỏ lửa từ sáng sớm, những người trẻ cặm cụi phát cơm cho bệnh nhân nghèo hay từng nhóm Phật tử cùng nhau đi hiến máu, trồng cây, chăm sóc người già neo đơn.

Có những việc rất nhỏ nhưng khiến người khác thấy ấm lòng. Một hộp cơm được trao lúc trưa nắng. Một lời hỏi han dành cho người xa lạ. Một chuyến xe miễn phí đưa người nghèo về quê. Giữa cuộc sống nhiều áp lực và vội vã, những hành động ấy khiến mùa Vesak không chỉ hiện diện trong cờ hoa hay lễ hội, mà còn hiện diện trong cách con người đối xử với nhau.

Có lẽ vì thế mà từ hàng ngàn năm nay, Vesak không chỉ là mùa tưởng niệm Đức Phật, mà còn là mùa người ta học cách mở rộng lòng từ bi qua những việc làm cụ thể.

Trong giáo lý nhà Phật, từ bi không phải là cảm xúc thương hại nhất thời. Đó là khả năng biết đặt mình vào nỗi khổ của người khác để sống tử tế hơn. Đức Phật không chỉ dạy con người cầu nguyện cho thế giới tốt đẹp hơn, mà còn dạy mỗi người tự trở thành nguyên nhân của điều tốt đẹp ấy bằng hành động hằng ngày.

Bởi một lời nói nhẹ nhàng đôi khi cũng là một cách cứu người. Một sự cảm thông đúng lúc có thể giúp ai đó vượt qua giai đoạn khó khăn nhất của cuộc đời.

Ngày nay, nhiều người nghĩ làm việc thiện phải là điều gì lớn lao. Nhưng đôi khi, lòng từ bi bắt đầu từ những điều rất nhỏ. Là biết nhường nhịn khi đang nóng giận. Là không buông lời làm tổn thương người khác trên mạng xã hội. Là biết dừng lại trước một người đang cần giúp đỡ thay vì bước qua như không thấy.

Vesak vì thế không chỉ là mùa đi chùa, mà còn là mùa con người học cách sống chậm lại để nhìn nhau bằng ánh mắt hiểu thương hơn.

Phóng sinh - cứu một sự sống hay nuôi lớn lòng thương?

Trong các hoạt động mùa Vesak, phóng sinh có lẽ là nghi thức quen thuộc và cũng gây nhiều tranh luận nhất hiện nay.

Nhiều người tin rằng thả chim, cá hay các loài vật về tự nhiên là cách gieo duyên lành và nuôi dưỡng tâm từ bi. Ý nghĩa đẹp nhất của phóng sinh vốn nằm ở tinh thần tôn trọng sự sống và mong muốn muôn loài được thoát khỏi sợ hãi, giam cầm.

Nhưng vài năm gần đây, không ít hình ảnh phản cảm khiến nhiều người băn khoăn. Chim vừa được thả đã bị bắt lại. Cá ngoại lai bị thả xuống sông hồ gây ảnh hưởng môi trường. Có nơi việc mua bán động vật để “phục vụ phóng sinh” vô tình lại tạo thêm sát nghiệp.

Điều đó khiến không ít người đặt câu hỏi: Liệu phóng sinh như vậy có còn đúng tinh thần từ bi của Đạo Phật?

Thật ra, vấn đề không nằm ở bản thân nghi thức, mà nằm ở cách con người thực hành nó. Trong Phật giáo, lòng từ bi chưa bao giờ đồng nghĩa với hành động thiếu hiểu biết. Đức Phật luôn nhấn mạnh từ bi phải đi cùng trí tuệ.

Nếu một việc làm xuất phát từ thiện ý nhưng lại gây tổn hại cho môi trường hay khiến sự sống tiếp tục bị khai thác, thì điều cần thay đổi không phải là lòng tốt, mà là cách thể hiện lòng tốt ấy.

Ngày nay, nhiều chùa và nhóm Phật tử đã lựa chọn những hình thức “phóng sinh bằng trí tuệ” hơn. Thay vì mua chim cá tràn lan, họ cứu chữa động vật bị thương, chăm sóc chó mèo bị bỏ rơi, trồng cây xanh, bảo vệ môi trường hay tham gia các hoạt động bảo tồn thiên nhiên.

Bởi suy cho cùng, tinh thần lớn nhất của phóng sinh không nằm ở việc thả bao nhiêu con vật, mà ở việc con người có thật sự học được cách yêu quý sự sống hay không. Có khi, không làm tổn thương ai cũng đã là một cách phóng sinh rồi.

Khi mùa Vesak đi vào đời sống thường ngày

Trong Phật giáo, bố thí không chỉ là cho đi tiền bạc. Đó còn có thể là cho đi sự bình an, sự cảm thông và cả một lời động viên đúng lúc.

Có người có điều kiện giúp đỡ vật chất cho người khó khăn. Có người dành thời gian tham gia công tác thiện nguyện. Nhưng cũng có những người âm thầm làm việc thiện theo cách rất bình dị: chăm sóc cha mẹ già, kiên nhẫn với con cái, sống tử tế với đồng nghiệp hay cố gắng không gieo thêm tổn thương cho người khác.

Đôi khi, điều thế giới cần nhất không phải là những điều vĩ đại, mà là thêm nhiều con người biết sống tử tế mỗi ngày.

Có một điều khá thú vị là càng trưởng thành, người ta càng nhận ra lòng tốt thật sự không phải điều gì thật lớn lao. Nó thường xuất hiện rất lặng lẽ: Như để lại phần cơm ngon cho người thân, hư một bàn tay chìa ra đúng lúc ai đó đang tuyệt vọng, hay như một người vẫn giữ được sự hiền lành giữa cuộc sống đầy cạnh tranh và nóng nảy hôm nay.

Có lẽ vì thế mà mùa Vesak luôn mang đến cảm giác đặc biệt. Giữa một thế giới nhiều bất an, lễ hội này vẫn nhắc con người nhớ rằng lòng từ bi chưa bao giờ là điều cũ kỹ. Ngược lại, đó có thể là điều nhân loại đang cần nhất.

Bởi khi con người biết yêu thương nhau hơn, xã hội cũng sẽ bớt đi một phần giận dữ. Khi biết tôn trọng sự sống quanh mình, chúng ta cũng sẽ sống nhẹ nhàng hơn với chính bản thân mình.

Và có lẽ, ý nghĩa đẹp nhất của Vesak không nằm ở những nghi lễ rực rỡ kéo dài vài ngày, mà ở khoảnh khắc một con người bắt đầu muốn sống tốt hơn sau mùa Vesak ấy.