Từ những vụ nghệ sĩ sử dụng chất cấm nhớ giới thứ năm trong nhà Phật

Người nổi tiếng vốn không chỉ là người làm nghề biểu diễn. Ở một góc độ nào đó, họ còn là người tạo ảnh hưởng xã hội, đặc biệt với giới trẻ. Vì vậy, mỗi lần một ca sĩ, diễn viên hay người có sức ảnh hưởng bị phát hiện sử dụng ma túy, câu chuyện không còn dừng ở scandal cá nhân mà trở thành hồi chuông cảnh báo về lối sống, sự lệch chuẩn và khoảng trống tinh thần trong đời sống hiện đại.

Người ta thường hỏi vì sao những người có tiền bạc, danh tiếng, ánh hào quang lại tìm đến chất cấm? Có người nói vì áp lực. Có người nói vì cô đơn. Có người nói vì môi trường showbiz đầy cám dỗ. Tất cả đều có thể đúng. Nhưng sâu xa hơn, đó còn là biểu hiện của một đời sống tinh thần thiếu điểm tựa.

Trong nhà Phật, giới thứ năm là không sử dụng các chất gây say nghiện làm mất chánh niệm. Nhiều người nghĩ giới này chỉ đơn thuần nói về rượu bia hay ma túy. Nhưng thật ra, tinh thần cốt lõi nằm ở chỗ: con người cần giữ sự tỉnh thức để không đánh mất chính mình.

Bởi khi tâm trí bị điều khiển bởi chất gây nghiện, con người rất dễ vượt qua ranh giới của đạo đức, lý trí và pháp luật.

Một người khi không còn làm chủ được thân tâm thì rất khó làm chủ lời nói, hành vi và cảm xúc. Từ cơn say có thể dẫn đến bạo lực. Từ sự lệ thuộc vào chất kích thích có thể dẫn đến dối trá, sa ngã, thậm chí phạm tội. Nhà Phật nhìn giới thứ năm không chỉ như một điều cấm đoán, mà là cách để bảo vệ sự tỉnh táo và nhân phẩm của con người.

Đáng nói là xã hội hôm nay đang có quá nhiều thứ khiến con người muốn “trốn chạy thực tại”. Có người tìm đến rượu bia sau áp lực công việc. Có người tìm đến thuốc an thần vì mất ngủ. Có người dùng chất kích thích để giải khuây, để hòa nhập bạn bè, để tìm cảm giác mạnh hay khỏa lấp cô đơn. Ban đầu chỉ là thử cho biết. Nhưng rất nhiều người đã không thể quay lại.

Ma túy chưa bao giờ đáng sợ chỉ vì nó là chất cấm. Điều đáng sợ hơn là nó làm con người mất dần khả năng làm chủ chính mình.

Nhiều nghệ sĩ khi bị phát hiện thường nói mình “lạc lối”, “vấp ngã”, “thiếu bản lĩnh”. Nghe thì có vẻ là một phút yếu lòng, nhưng phía sau đó là cả một quá trình buông thả trong lối sống. Không ai tự nhiên sa ngã chỉ sau một đêm. Nó thường bắt đầu từ những cuộc vui thiếu kiểm soát, từ tâm lý muốn khẳng định bản thân, từ việc sống quá nhanh giữa ánh đèn và những lời tung hô.

Khi nổi tiếng quá sớm, kiếm tiền quá nhanh và được tung hô quá nhiều, con người cũng rất dễ đánh mất giới hạn.

Trong giáo lý nhà Phật, giới không phải để trói buộc con người mà để giúp con người giữ mình. Giống như bờ đê giữ nước, giới hạn đạo đức giúp con người không trôi đi quá xa trước dục vọng và cám dỗ. Một người biết giữ giới không hẳn vì họ sợ ai phạt, mà vì họ hiểu hậu quả của việc đánh mất sự tỉnh thức.

Nhìn rộng hơn, những vụ nghệ sĩ dùng chất cấm cũng phản chiếu một vấn đề của xã hội hiện đại: con người ngày càng đầy đủ vật chất nhưng lại thiếu khả năng đối diện với chính mình. Chúng ta sống trong thời đại mà mọi thứ đều nhanh: nổi tiếng nhanh, kiếm tiền nhanh, yêu nhanh, nổi giận nhanh và cũng suy sụp rất nhanh. Nhưng tâm hồn con người thì không thể chữa lành bằng tốc độ.

Có lẽ vì vậy mà nhiều người càng thành công bên ngoài lại càng trống rỗng bên trong.

Đức Phật không dạy con người chạy trốn khổ đau bằng sự mê say, mà dạy cách nhìn thẳng vào khổ đau để hiểu và chuyển hóa nó. Khi tâm bất an, thay vì tìm đến chất kích thích, con người cần học cách quay về chăm sóc đời sống tinh thần của mình: ngủ đủ, sống chậm, giữ các mối quan hệ lành mạnh, tập thể thao, thiền tập hay đơn giản là học cách ngồi yên với chính mình.

Một xã hội khỏe mạnh không chỉ được đo bằng GDP hay độ hào nhoáng của ngành giải trí, mà còn ở khả năng giữ gìn đời sống tinh thần lành mạnh cho con người, nhất là người trẻ.

Điều đáng lo hiện nay là không ít bạn trẻ nhìn nghệ sĩ như hình mẫu sống. Khi một người nổi tiếng vướng vào chất cấm, tác động tiêu cực không chỉ nằm ở bản thân họ mà còn ở hiệu ứng bắt chước, tâm lý xem nhẹ hậu quả hay coi đó là “chuyện bình thường trong giới giải trí”.

Nhưng ma túy chưa bao giờ là bình thường. Nó phá hủy sức khỏe, tinh thần, tương lai và cả gia đình của rất nhiều người. Có những nghệ sĩ mất sự nghiệp chỉ sau một scandal. Có những người đánh đổi cả tuổi trẻ trong trại cai nghiện. Có những gia đình tan vỡ vì người thân lệ thuộc chất kích thích. Cái giá phải trả chưa bao giờ nhỏ.

Bởi vậy, nhớ đến giới thứ năm trong nhà Phật hôm nay không chỉ là câu chuyện tôn giáo. Đó còn là lời nhắc về sự tỉnh thức giữa một đời sống quá nhiều cám dỗ. Giữ cho thân tâm không lệ thuộc vào chất gây nghiện cũng chính là giữ lấy tự do cho chính mình.

Xét cho đến cùng, ánh hào quang rồi cũng có thể tắt, danh tiếng rồi cũng có thể đổi thay, nhưng một khi con người đánh mất khả năng làm chủ bản thân, đánh mất sự tỉnh táo và nhân cách, thì đó mới là sự sụp đổ đáng sợ nhất.