Ba phương pháp để đi qua nghịch cảnh

Có những đêm muộn, hay trong một cuộc dạo bộ dài cùng bạn bè, chúng ta thường nói với nhau về cách sống, về điều gì thật sự quan trọng trong cuộc đời, về việc làm sao để sống tốt hơn, tử tế hơn. Nếu đang tìm hiểu Phật giáo hoặc thực hành thiền tập, ta có thể nói về vô ngã, tính không, về lòng từ bi, sự nhẫn nại hay tinh thần bao dung.

Có những lúc, một bài viết, một lời dạy hay một trải nghiệm nào đó khiến ta cảm thấy như vừa chạm lại vào một sự thật vốn đã có sẵn bên trong mình từ rất lâu. Ta tin rằng nếu hiểu sâu hơn điều ấy, cuộc sống có thể trở nên nhẹ nhàng và phong phú hơn.

Ta kể với bạn bè về mong muốn buông xuống những gánh nặng đã mang theo quá lâu. Ta thấy lòng mình đầy hy vọng. Ta tin rằng có thể sống giữa những điều vốn từng khiến mình mệt mỏi mà vẫn an nhiên. Có thể vui với công việc, vui khi đi tàu điện, vui cả lúc dọn tuyết, rửa chén hay thanh toán hóa đơn.

Nhưng rồi đời sống thật thường khác. Có một khoảng cách rất lớn giữa điều ta hiểu và cách ta sống.

Có lần tôi ngồi xe buýt ở San Francisco, đọc một bài viết cảm động về nỗi khổ của con người và lòng giúp đỡ tha nhân. Tôi xúc động đến bật khóc. Một sự dịu dàng sâu sắc đối với mọi người khởi lên trong lòng. Nhưng khi về đến nhà, mệt mỏi sau ngày làm việc dài, điện thoại reo lên. Một người nhờ tôi hỗ trợ thay vị trí hướng dẫn thiền tối hôm đó. Tôi từ chối.

Không phải đúng hay sai. Mà là khoảnh khắc ta nhận ra việc mang cảm hứng tâm linh đi vào đời sống thật sự không dễ. Giữa khát vọng sống tử tế với thực tế của sự mệt mỏi, giận dữ, lo âu hay thất vọng luôn có một khoảng căng kéo.

Đó là điều mà tôi gọi là “the squeeze” - trạng thái bị dồn ép giữa lý tưởng và thực tại. Chúng ta đều từng ở đó.

Khi người yêu rời đi.

Khi con trẻ nổi cơn cáu giận giữa siêu thị.

Khi đồng nghiệp xúc phạm mình.

Khi cấp trên quát tháo.

Khi ngồi thiền mà tâm chỉ đầy suy nghĩ.

Khi muốn sống từ bi nhưng lòng lại đầy bực bội.

Tôi không xem trạng thái ấy là thất bại mà chính nơi ấy là nơi ta học được điều sâu sắc nhất.

Thay vì xem đó là dấu hiệu của sự yếu kém hay bất lực, ta có thể học cách ở yên với sự vụng về, bối rối và mong manh của chính mình. Đó là nơi trí tuệ bắt đầu mở ra. Có ba phương pháp thực hành để làm việc với hỗn loạn và nghịch cảnh trong đời sống.

Phương pháp thứ nhất là “Không còn đấu tranh nữa”.

Đây chính là tinh thần của thiền chỉ - quán. Khi ngồi thiền, bất kỳ suy nghĩ nào xuất hiện, ta chỉ nhận biết nó, gọi tên đơn giản là “đang suy nghĩ”, rồi nhẹ nhàng quay về với hơi thở.

Không phán xét.

Không xua đuổi.

Không chống lại.

Điều này không chỉ áp dụng khi thiền mà còn trong cuộc sống.

Khi giận dữ xuất hiện.

Khi thất vọng xuất hiện.

Khi lo âu xuất hiện.

Thay vì lập tức phản ứng, hãy học cách nhìn nó như nó đang là.

Điều cốt lõi không phải chiến thắng hay thất bại, mà là thôi đấu tranh và thư giãn với thực tại đang có.

Phương pháp thứ hai là “Dùng chất độc làm thuốc”.

Điều khiến ta đau khổ cũng có thể trở thành chất liệu để trưởng thành.

Khi giận dữ, cô đơn, thất vọng hay tổn thương xuất hiện, thay vì đẩy chúng đi, ta học cách tiếp xúc với chúng bằng lòng từ bi không chỉ cho riêng mình mà cho tất cả những ai cũng đang đau như mình. Nếu ta đang cô đơn, hãy nhớ ngoài kia còn biết bao người cũng đang cô đơn.

Nếu ta đang tổn thương, hãy biết có rất nhiều người cũng đang mang những vết thương tương tự. Khổ đau không chỉ là chuyện của riêng ta mà là điều kiện chung của con người. Khi hiểu điều đó, lòng trắc ẩn bắt đầu xuất hiện. Và đau khổ dần trở thành cánh cửa mở ra sự cảm thông.

Phương pháp thứ ba là “Xem mọi điều xảy ra là năng lượng của sự tỉnh thức”.

Thông thường, con người luôn muốn né tránh khó khăn. Muốn mọi thứ phải thuận lợi. Muốn đau khổ biến mất. Muốn đời sống luôn diễn ra theo ý mình.

Thực ra, chính sự hỗn loạn của đời sống mới là nơi ta trưởng thành. Đừng xem nghịch cảnh là sai lầm. Đừng xem tổn thương là điều bất thường. Đừng nghĩ nếu mình sống tốt thì sẽ không còn đau khổ. Bởi đời sống vốn luôn có những điều ngoài mong muốn.

Điều quan trọng không nằm ở việc tránh né hỗn loạn. Mà là học cách đi qua nó bằng sự tỉnh thức. Ngay trong sự bất định của hỗn loạn thường ngày chính là tâm trí tuệ của chúng ta. Đó có lẽ cũng là điều mà nhiều người đang cần giữa thời đại đầy biến động này.

Ta không cần chờ đến khi cuộc đời hoàn hảo mới bình an. Không cần đợi mọi thứ thuận lợi rồi mới sống hạnh phúc. Có thể trưởng thành ngay trong những điều đang làm mình đau. Có thể tỉnh thức ngay giữa những ngày hỗn loạn.

Và đôi khi, điều quý giá nhất không phải là tìm cách thoát khỏi khó khăn, mà là học cách bước đi giữa chúng bằng một trái tim rộng mở hơn.

Châu Nguyễn chuyển ngữ từ từ Lion's Roar