Đừng đánh đồng Phật với ma

Có một nghịch lý đang tồn tại trong đời sống tâm linh của không ít người Việt hiện nay: càng đi chùa nhiều, càng lễ bái thường xuyên nhưng lại càng lệ thuộc vào chuyện ngày giờ tốt xấu. Không ít người thuộc lòng lời Phật dạy về nhân quả, vô thường, tự lực và trách nhiệm cá nhân, nhưng khi cưới hỏi, động thổ, khai trương, nhập trạch hay thậm chí đi khám bệnh vẫn phải xem ngày, chọn giờ, hỏi tuổi, tránh hạn. Đáng suy nghĩ hơn, trong số đó có nhiều người đã quy y Tam bảo, học giáo lý nhiều năm và tự nhận mình là Phật tử thuần thành.

Câu chuyện ấy không chỉ là một thói quen văn hóa dân gian. Khi niềm tin vào ngày giờ tốt xấu trở thành sự lệ thuộc, nó đang tạo ra một sự nhầm lẫn đáng báo động giữa chánh tín và mê tín, giữa giáo lý nhà Phật và những quan niệm hoàn toàn xa lạ với tinh thần Phật giáo.

Người Việt có câu "có thờ có thiêng, có kiêng có lành". Xét ở góc độ ứng xử xã hội, câu nói ấy chứa đựng sự cẩn trọng và lòng tôn kính đối với những giá trị tâm linh. Tuy nhiên, theo thời gian, không ít người đã đẩy quan niệm này đi quá xa. Từ sự cẩn trọng trở thành nỗi sợ hãi. Từ niềm tin trở thành sự lệ thuộc. Và từ đó, nhiều quyết định quan trọng của cuộc sống không còn dựa trên lý trí, khoa học hay đạo đức mà dựa trên lời phán đoán của thầy bói, thầy số hoặc những bảng tra cứu ngày giờ vô căn cứ.

Điều đáng nói là trong giáo lý nhà Phật không hề có khái niệm ngày tốt hay ngày xấu theo nghĩa mà nhiều người đang hiểu. Đức Phật chưa từng dạy rằng một ngày nào đó mang sẵn may mắn hay tai họa. Ngược lại, Ngài chỉ rõ rằng con người là chủ nhân của nghiệp, là người thừa tự nghiệp và chịu trách nhiệm về những hành động của chính mình. Hạnh phúc hay khổ đau không đến từ một giờ xuất hành hay một tuổi hợp khắc nào đó, mà đến từ những gì chúng ta nghĩ, nói và làm.

Một người thức dậy với tâm thiện lành, sống chân thật, biết giúp đỡ người khác, tránh điều ác và siêng làm điều thiện thì ngày hôm ấy đã là ngày tốt. Ngược lại, nếu lòng đầy tham lam, sân hận, ích kỷ và gây tổn hại cho người khác thì dù xuất hành vào "giờ hoàng đạo" cũng khó tránh khỏi bất an. Đó mới là tinh thần nhân quả mà Đức Phật chỉ dạy.

Thực tế lại cho thấy không ít Phật tử đang sống trong sự mâu thuẫn. Một mặt tin vào nhân quả, mặt khác lại đặt vận mệnh của mình vào những dự báo vô căn cứ. Có người trì hoãn việc đưa người thân đi cấp cứu chỉ vì "ngày không hợp tuổi". Có người chờ đợi giờ đẹp mới làm tang lễ, bất chấp những bất tiện và đau buồn của gia đình. Có người bỏ lỡ cơ hội làm ăn, cơ hội học tập chỉ vì nghe ai đó nói rằng năm nay "hạn xấu". Khi đó, niềm tin không còn là chỗ dựa tinh thần mà đã trở thành rào cản của lý trí.

Đáng lo hơn, sự lệ thuộc ấy khiến nhiều người đánh mất phẩm chất quan trọng nhất của người học Phật là tinh thần tự chịu trách nhiệm. Thay vì nhìn lại nguyên nhân thành công hay thất bại từ chính hành động của mình, họ tìm lời giải trong những yếu tố bên ngoài. Thay vì sửa đổi bản thân, họ cố gắng thay đổi ngày giờ. Thay vì gieo nhân lành, họ đi tìm vận may.

Ở một khía cạnh khác, sự nhập nhằng giữa tín ngưỡng dân gian và giáo lý Phật giáo cũng đang tạo ra nhiều hiểu lầm. Không ít người mặc nhiên cho rằng xem ngày, coi tuổi, cúng sao giải hạn hay tránh giờ xấu là giáo lý nhà Phật. Thực chất, đó là những tập tục dân gian tồn tại trong xã hội từ lâu đời. Chúng có thể là một phần của văn hóa dân gian, nhưng không phải là cốt lõi của đạo Phật. Khi đồng nhất hai điều này với nhau, vô tình người ta đã làm mờ đi ánh sáng của chánh pháp.

Trách nhiệm ở đây không chỉ thuộc về người Phật tử. Những người xuất gia, những người có ảnh hưởng trong đời sống tín ngưỡng cũng cần hết sức thận trọng. Nếu chùa chiền trở thành nơi củng cố niềm tin vào ngày giờ tốt xấu thay vì hướng dẫn nhân quả, giới - định - tuệ và chánh tín, thì vô tình đã đẩy người dân đi xa hơn khỏi tinh thần giác ngộ mà Đức Phật khai mở.

Tất nhiên, không thể phủ nhận rằng nhiều người tìm đến việc xem ngày giờ vì mong muốn có thêm sự an tâm. Nhưng sự bình an chân thật không đến từ việc chọn đúng một giờ đẹp nào đó. Bình an đến từ tâm không làm điều ác, từ niềm tin vào nhân quả, từ đời sống thiện lành và từ khả năng đối diện với mọi biến động bằng trí tuệ. Đó là thứ bình an không ai có thể ban cho và cũng không ai có thể lấy mất.

Người học Phật cần hiểu rằng mê tín không nằm ở việc cầm một lá bùa hay xem một cuốn lịch. Mê tín bắt đầu từ lúc con người đánh mất khả năng suy xét, trao quyền quyết định cuộc đời mình cho những điều vô căn cứ và sống trong nỗi sợ hãi thường trực. Khi ấy, dù mang danh nghĩa tâm linh, kết quả cuối cùng vẫn là bất an.

Đức Phật không dạy con người đi tìm ngày tốt. Đức Phật dạy con người trở thành người tốt. Khi thân làm việc thiện, miệng nói lời thiện và tâm nghĩ điều thiện, ngày nào cũng là ngày lành. Còn nếu sống trong tham sân si, ích kỷ và vô minh thì dù chọn được ngày đẹp nhất trong năm cũng khó có được hạnh phúc thật sự.

Bởi vậy, điều người Phật tử cần buông bỏ không phải là một ngày xấu nào đó trong cuốn lịch, mà là sự chấp trước và nỗi sợ đang tồn tại trong chính tâm mình. Khi hiểu rõ nhân quả và sống đúng chánh pháp, chúng ta sẽ không còn phải đi tìm ngày tốt nữa. Chính cách sống của mình sẽ làm cho mỗi ngày trở thành ngày tốt đẹp nhất.