Để Phật đản không chỉ là một ngày lễ

Những lá cờ ngũ sắc tung bay trước cổng chùa, những đài sen được thiết trí trang nghiêm, tiếng chuông ngân dài trong buổi sớm mai… tất cả làm sống dậy trong lòng người niềm xúc động thiêng liêng về sự xuất hiện của một bậc Đại Giác trong cuộc đời.

Với người xuất gia, Phật đản không chỉ là một mùa lễ để tưởng niệm. Mỗi mùa Phật đản đi qua là một lần tự quán chiếu: Đức Phật đã ra đời hơn hai mươi sáu thế kỷ trước, còn Đức Phật trong chính ta đã thực sự được sinh ra chưa?

Những năm mới vào chùa, mỗi khi đến mùa Phật đản, tôi thường tất bật cùng đại chúng dựng lễ đài, kết hoa, lau dọn chánh điện và tập nghi thức cho đêm văn nghệ cúng dường. Nhìn quý Phật tử đến chùa dâng hoa, tắm Phật với tất cả lòng thành kính, tôi ý thức rằng đạo Phật được nuôi lớn không phải bằng triết lý cao siêu, mà bằng những tín tâm hướng về tập sống thiện lành.

Sau này, khi có nhiều cơ hội tiếp xúc với Phật tử tại gia, tôi nhận ra rằng điều người cư sĩ cần không chỉ là những bài pháp mang tính lý luận, mà là một con đường thực tập cụ thể để đem Phật pháp đi vào đời sống thường nhật. Bởi nếu Phật pháp chỉ hiện diện nơi chánh điện mà không có mặt trong bữa cơm gia đình, nơi công sở hay giữa những lúc phiền não, thì ánh sáng giác ngộ vẫn còn ở rất xa.

Ở chùa thì mọi sinh hoạt, cảnh quan đều được thiết lập để mời gọi người thực tập trở về sống trong ý thức. Khi ngồi yên theo dõi hơi thở, tôi thường quán niệm rằng: “Con về nương tựa Phật, người đưa đường chỉ lối cho con trong cuộc đời”. Mỗi hơi thở có ý thức giúp tâm bớt rong ruổi để thấy mình rõ hơn. Người cư sĩ tại gia tuy không có điều kiện sinh hoạt như chốn thiền môn, nhưng vẫn có thể thực tập điều ấy mỗi ngày. Mỗi sáng thức dậy, tập mỉm cười nhận diện những điều kiện hạnh phúc là thức ăn đầu ngày nuôi dưỡng ý thức biết ơn. Trước khi bắt đầu công việc, hãy dành vài phút ngồi yên nuôi dưỡng sự định tĩnh. Chỉ cần trở về với hơi thở, chúng ta sẽ thấy lòng mình an hơn rất nhiều.

Tôi từng gặp một Phật tử làm nghề buôn bán ngoài chợ. Chị nói rằng trước đây mỗi ngày chị thường nổi nóng với khách hàng và người thân. Sau khi thực tập hơi thở ý thức, chị tập mỗi khi sắp nói điều gì khó nghe thì dừng lại thở ba hơi thật sâu. Chỉ ba hơi thở thôi, nhưng gia đình chị bớt đi rất nhiều xung đột. Người chồng nói rằng từ ngày vợ học Phật, không khí trong nhà trở nên đầm ấm hơn. Đó chính là Phật pháp đi vào cuộc đời.

Một lần khác, sau buổi giảng, có người hỏi tôi: “Thưa sư cô, làm sao biết mình tu tập có tiến bộ?”. Tôi trả lời rằng: “Hãy nhìn cách mình phản ứng trước những điều bất như ý”. Nếu trước đây chỉ một lời trái ý đã làm mình buồn giận suốt ngày, còn bây giờ biết dừng lại, im lặng và nhìn sâu vào nỗi khổ của người khác, đó là sự tiến bộ. Nếu trước đây chỉ biết nghĩ cho mình còn bây giờ biết quan tâm người thân, nói lời thương yêu, nâng đỡ, đó là sự tiến bộ.

Đức Phật không cần chúng ta trở thành một ai khác. Ngài chỉ dạy cách trở về sống trọn vẹn với chất liệu tỉnh thức và từ bi vốn có nơi mình. Trong mùa Phật đản, tôi thường khuyến khích Phật tử thực tập ba điều đơn giản:

Thứ nhất là tập nói lời ái ngữ. Có những gia đình đi chùa rất siêng năng nhưng về nhà lại nói với nhau bằng những lời cay nghiệt. Một lời nói thiếu chánh niệm có thể làm tổn thương người thân sâu sắc hơn cả một vết thương nơi thân thể. Người con Phật cần học cách nói lời hiểu biết và yêu thương. Trước khi nói, hãy tự hỏi: “Lời này có làm người nghe có thêm hạnh phúc hay không?”.

Thứ hai là tập ăn cơm trong chánh niệm. Trong chùa, mỗi bữa ăn đều bắt đầu bằng sự im lặng. Người tu tập nhìn sâu vào bát cơm để thấy công lao của biết bao người đã góp phần nuôi dưỡng mình. Người cư sĩ cũng có thể thực tập như vậy trong gia đình. Hãy thử một bữa cơm không điện thoại, không tivi, chỉ có sự hiện diện thật sự cho nhau. Đó đã là một pháp tu rất đẹp.

Thứ ba là tập lạy Phật bằng tất cả sự cung kính. Lạy Phật không phải để cầu xin, mà để học hạnh buông bỏ bản ngã. Mỗi lần lạy xuống là một lần tập cúi đầu trước sự thật rằng mình vẫn còn nhiều vô minh và cần tiếp tục thực tập chuyển hóa. Có những đêm sau thời công phu, tôi ở lại thiền đường thực tập thiền lạy mà lòng tràn đầy sự biết ơn vì Đức Phật đã sinh ra trên cõi đời này và cho chúng ta một nếp sống tâm linh, một con đường hạnh phúc.

Người tu học lâu năm sẽ nhận ra rằng điều quý giá nhất Đức Phật để lại không phải là những triết thuyết đồ sộ, mà là một nghệ thuật sống tỉnh thức. Nhờ thực tập, con người có thể chuyển hóa khổ đau, làm lớn lên hạt giống hiểu biết và thương yêu nơi tự tâm mình.

Phật đản vì vậy không chỉ là ngày kỷ niệm Đức Phật ra đời, mà còn là dịp nhắc nhở người con Phật hãy làm cho tánh Phật được sinh khởi mỗi ngày trong đời sống thực tập.

Khi chúng ta biết nhìn bằng ánh mắt của hiểu biết, Phật đang sinh ra.

Khi chúng ta biết nói với ngôn từ hòa ái, xây dựng, Phật đang sinh ra.

Khi chúng ta dừng lại cơn nóng giận để lắng nghe người thân, Phật đang sinh ra. Khi chúng ta biết nhường nhịn giữa dòng đời hơn thua, Phật đang sinh ra.

Khi chúng ta biết sống tỉnh thức để nhận ra mình đang còn đủ mắt sáng, chân khỏe và những người thương bên cạnh, Phật đang sinh ra.

Mùa Phật đản năm nay, trước kim thân Đức Thế Tôn, người viết chỉ có một lời nguyện giản dị: nguyện tiếp tục sống đời phạm hạnh, nguyện giữ tâm khiêm cung trước mọi được mất của cuộc đời và nguyện đem sự thực tập nhỏ bé của mình để góp phần nuôi dưỡng niềm tin nơi Tam Bảo cho những ai có cơ duyên gặp gỡ.

May mắn được xuất gia và tu học nên tôi luôn tâm niệm rằng: cách cúng dường đẹp nhất lên Đức Phật chính là làm cho chất Phật được lớn lên trong từng suy nghĩ, lời nói và việc làm mỗi ngày.