450
Bí mật sau nụ cười bất tử của Phật Bà Chăm Pa 1.300 tuổi
Trước khi được "đánh thức" và trở thành Quốc bảo, pho tượng Phật Bà Chăm Pa 1.300 tuổi đã trải qua hành trình kỳ lạ kéo dài suốt thế kỷ.
Một buổi chiều năm 2001, tại thôn Hồng Chính (xã Hồng Thái, Lâm Đồng), trong khi đào móng làm cổng nhà, ông Ngô Hiếu Học bỗng nghe tiếng “keng” khô giòn dưới lưỡi xẻng. Khi đất được gạt ra, hiện lên trước mắt ông là một khối đá xám đen có hình người, bốn tay và một nụ cười mơ hồ.
Từ lòng đất chiến chinh trỗi dậy pho tượng nghìn năm
Không ai ngờ rằng, cú va chạm tình cờ ấy đã đánh thức một pho tượng Phật Bà Avalokitesvara (Quán Thế Âm Bồ tát) - báu vật của nền nghệ thuật Chăm Pa từng ngủ yên suốt hơn 1.300 năm dưới lòng đất.
Pho tượng này - nay được biết với tên Avalokitesvara Bắc Bình - được Thủ tướng công nhận là Bảo vật Quốc gia vào ngày 6/1/2025. Trước khi được vinh danh, nó đã trải qua một hành trình kỳ lạ kéo dài suốt thế kỷ.
Theo lời kể của người dân, trước năm 1945, khi làm rẫy ở thôn Thanh Kiết, họ từng phát hiện pho tượng này cùng bốn tượng khác. Khi chiến tranh lan tới, dân làng sợ báu vật bị phá hủy nên bí mật di chuyển và chôn giấu.
Bao thế hệ trôi qua, người biết chuyện dần khuất bóng, chỉ còn lại đức tin và lòng đất giữ kín bí mật thiêng liêng. Cho đến khi lưỡi xẻng của ông Học chạm vào, “Phật Bà” mới một lần nữa mỉm cười giữa cõi người.
Pho tượng được chế tác từ đá sa thạch hạt mịn màu xám đen, cao 61cm, ngang 31cm, dày 6cm, nặng 13kg, có niên đại thế kỷ VII - VIII. Tuy bị gãy phần dưới cổ chân và một tay phải, thần thái của tượng vẫn nguyên vẹn: Dáng đứng thẳng, bốn tay uyển chuyển, đầu đội mũ, khuôn mặt đầy đặn, nụ cười khép nhẹ, hai khóe môi cong lên tạo nét từ bi tĩnh lặng.
Đôi tai dài buông xuống vai biểu trưng cho trí tuệ và sự lắng nghe. Cổ ngấn tròn, ngực nở, eo thon thể hiện dáng vẻ hiền hòa, nhân ái. Y phục mềm mại, phần váy dhoti quấn quanh thân gợi lại phong cách điêu khắc Ấn Độ, hòa cùng nét duyên dáng của người Chăm cổ.
Nụ cười của bức tượng không chỉ khắc trên đá mà như được khắc trong tâm thức con người, qua bao thế kỷ chiến chinh, vẫn dịu dàng và không phai.
Hơi thở văn hóa trong nụ cười nghìn năm
Các nhà nghiên cứu xác định tượng Avalokitesvara Bắc Bình mang phong cách Trà Kiệu - Đồng Dương, đỉnh cao của nghệ thuật Chăm Pa chịu ảnh hưởng Phật giáo Đại thừa. Sự tinh tế trong tạo hình, đường nét mềm mại, cùng yếu tố tượng bốn tay biểu trưng cho năng lực cứu khổ của Bồ tát cho thấy một trình độ nghệ thuật và tôn giáo phát triển cực thịnh tại địa phương.
Điều đặc biệt là phong cách hòa trộn giữa Chăm Pa và vùng hạ lưu sông Mê Kông, thể hiện qua phần cung đỡ phía sau tượng và chất đá sa thạch mịn, tạo nên một diện mạo thẩm mỹ hiếm thấy. Từ đó, pho tượng trở thành cầu nối giữa Ấn Độ giáo, Phật giáo và nghệ thuật bản địa, khẳng định tầm vóc khu vực của nền văn minh Chăm Pa.
Không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật, tượng Avalokitesvara Bắc Bình là chứng nhân lịch sử của một nền văn hóa từng hưng thịnh, là minh triết của lòng từ bi và trí tuệ, và là biểu tượng cho sức sống bất diệt của cái đẹp.
Hơn 13 thế kỷ, từ tay nghệ nhân Chăm Pa tài hoa đến bàn tay người nông dân Việt chất phác, di sản ấy vẫn được gìn giữ, nâng niu và truyền lại như ngọn lửa của niềm tin và tình người. Bồ tát vẫn mỉm cười như xưa - nụ cười như biết trước rằng: mọi chiến tranh rồi sẽ lùi xa, chỉ có cái đẹp và lòng từ bi là còn mãi với nhân gian.
Nguồn: Báo Điện tử VTC News
CÙNG NHAU XIỂN DƯƠNG ĐẠO PHẬT
Tuân theo truyền thống Phật giáo, chúng tôi cung cấp tài liệu giáo dục Phật giáo phi lợi nhuận. Khả năng duy trì và mở rộng dự án của chúng tôi hoàn toàn phụ thuộc vào sự hỗ trợ của bạn. Nếu thấy tài liệu của chúng tôi hữu ích, hãy cân nhắc quyên góp một lần hoặc hàng tháng.
STK: 117 002 777 568
Ngân hàng Công thương Việt Nam
(Nội dung: Họ tên + tài thí Xiển dương Đạo Pháp)
TIN LIÊN QUAN
Luyện tâm
Phật pháp và cuộc sống
19:08 27/05/2026
Giữa nhịp sống hiện đại đầy vội vã, con người dành rất nhiều thời gian để chăm sóc những điều bên ngoài mình.
Một mùa Phật Đản nữa lại về…
Phật pháp và cuộc sống
15:45 27/05/2026
Mỗi năm, cứ đến mùa Phật Đản, lòng người con Phật lại có một cảm giác rất khó gọi thành tên. Không hẳn là sự háo hức như những ngày lễ hội ngoài đời, cũng không hoàn toàn là niềm xúc động, mà giống như một khoảng lặng rất nhẹ trong tâm - nơi ta tự nhiên muốn sống chậm lại, muốn bước nhẹ hơn, nói khẽ hơn và nhìn lại chính mình nhiều hơn.
Sống sâu giữa thời đại sống vội
Phật pháp và cuộc sống
09:50 27/05/2026
Tối ngày 26.05.2026, tôi quyết định dành trọn vẹn buổi tối để tham gia chương trình Reading Books Together đọc sách cùng nhau số 139. Do công việc bận nên không phải số nào của chương trình nào của chuỗi talk ý nghĩa này tôi đều có thể tham dự được. Nhưng tối qua, tôi phải tham dự bởi vì được nghe các chuyên gia, những doanh nhân thành đạt, có danh tiếng chia sẻ về chủ đề sống sâu mà những người trẻ tuổi đôi mươi như chúng tôi đang rất cần.
Hiểu lý duyên khởi - chìa khoá mở ra hạnh phúc "bây giờ và ở đây"
Phật pháp và cuộc sống
08:54 27/05/2026
Trong nhịp sống hiện đại đầy hối hả, con người thường sống giữa hai dòng chảy: tiếc nuối quá khứ và lo lắng tương lai. Ta đi tìm hạnh phúc nơi người khác, nơi hoàn cảnh bên ngoài, nhưng rồi nhận ra tất cả đều mong manh và khó nắm giữ.
Xem thêm
