Đức Phật có thần thông sao vẫn đau bệnh?

Sinh-diệt thế gian dưới góc nhìn Phật học

Đáp:

Nếu Đức Phật có thần thông, vì sao Ngài vẫn đau, vẫn bệnh? Câu hỏi này, thoạt nghe như một nghi vấn, nhưng thực ra lại là một cánh cửa rất sâu. Bởi vì nếu hiểu được điều này, ta sẽ chạm đến ranh giới giữa hai thế giới: thế giới của tưởng tượng và thế giới của chân lý.

Trong cách nghĩ thông thường, người có thần thông phải vượt lên trên mọi giới hạn. Không bị bệnh, không đau đớn, không bị ảnh hưởng bởi thân xác. Nhưng đó là cách nhìn của tâm còn phân biệt, còn mong cầu một sự “toàn năng” theo kiểu thế gian. Trong đạo Phật, mọi thứ lại hoàn toàn khác.

Đức Phật có thần thông, nhưng Ngài không phá vỡ quy luật của thân. Thân này vẫn là thân tứ đại: đất, nước, gió, lửa. Nó được sinh ra từ duyên, tồn tại trong duyên, và hoại diệt theo duyên. Dù là một vị giác ngộ, Ngài vẫn mang thân này, và thân ấy vẫn chịu sự chi phối của vô thường.

Trong Kinh Đại Bát Niết-bàn, những ngày cuối đời của Đức Phật được ghi lại rất rõ. Ngài bị bệnh nặng, thân thể suy yếu, đau đớn xuất hiện. Nhưng điều đáng chú ý không phải là cơn bệnh, mà là cách Ngài đối diện với nó. Không than vãn, không chống cự, không sợ hãi. Chỉ đơn giản là biết rõ thân đang như vậy.

Ở đây, ta bắt đầu thấy một sự phân biệt rất quan trọng, đau là một hiện tượng của thân, còn khổ là phản ứng của tâm. Một người bình thường khi đau sẽ sinh ra thêm rất nhiều tầng như lo lắng, sợ hãi, chống cự, than trách. Những tầng này mới chính là khổ. Còn với Đức Phật, đau có thể có, nhưng khổ thì không. Bởi vì không còn một cái “ta” đứng ra để chống lại hay đồng hóa với cơn đau đó.

Trong Kinh Tương Ưng có một hình ảnh rất nổi tiếng: “hai mũi tên”. Người bình thường khi bị đau giống như bị trúng hai mũi tên. Mũi tên thứ nhất là cảm giác đau của thân điều này gần như không tránh khỏi. Nhưng mũi tên thứ hai là phản ứng tâm lý: “tại sao lại là tôi?”, “tôi không muốn điều này”, “điều này thật tệ”. Và chính mũi tên thứ hai này mới làm cho khổ đau trở nên sâu sắc. Một bậc giác ngộ chỉ có mũi tên thứ nhất, mà không có mũi tên thứ hai.

Vậy thần thông có giúp tránh được đau không? Câu trả lời là: không nhất thiết. Bởi vì thần thông không phải là công cụ để né tránh quy luật tự nhiên. Nó không phải là một “lá chắn” để bảo vệ thân xác khỏi vô thường. Nếu dùng thần thông để can thiệp vào mọi điều bất như ý, thì đó không còn là con đường giải thoát, mà trở thành một hình thức kiểm soát vi tế.

Điều này rất quan trọng. Nếu ta nghĩ rằng tu tập là để đạt đến một trạng thái “không bao giờ đau, không bao giờ bệnh”, thì ta đang đi sai hướng. Bởi vì thân này, dù là của ai, cũng nằm trong dòng chảy của sinh – trụ – hoại – diệt. Không có ngoại lệ. Ngay cả Đức Phật cũng không đứng ngoài quy luật đó.

Nhưng điều làm nên sự khác biệt không nằm ở thân, mà ở tâm.

Một người bình thường khi bệnh có thể cảm thấy mình “bị đánh bại”, “bị mất kiểm soát”. Nhưng một người giác ngộ không thấy như vậy. Họ không đồng nhất mình với thân. Thân bệnh, nhưng “ta” không bệnh. Không phải vì “ta” tách rời khỏi thân, mà vì không còn một cái “ta” để bị tổn thương.

Nếu nhìn sâu, ta sẽ thấy chính vì Đức Phật không dùng thần thông để tránh bệnh, nên Ngài mới thực sự tự do. Nếu Ngài phải dùng năng lực để giữ thân luôn khỏe mạnh, thì điều đó có nghĩa là vẫn còn một sự bám chấp vào thân. Vẫn còn một điều gì đó cần được bảo vệ. Nhưng khi không còn gì cần bảo vệ, thì không còn lý do để can thiệp.

Đây là một điểm rất tinh tế mà nhiều người dễ hiểu lầm. Họ nghĩ rằng một bậc giác ngộ phải “toàn năng”, phải vượt lên trên mọi điều kiện. Nhưng trong đạo Phật, giác ngộ không phải là trở thành một thực thể siêu nhiên, mà là thấy rõ bản chất của mọi hiện tượng và không còn bị ràng buộc bởi chúng.

Thân vẫn sinh, vẫn già, vẫn bệnh, vẫn chết. Nhưng tâm không còn bị cuốn theo. Không còn sợ hãi, không còn chống cự, không còn bám víu. Và chính sự không bị cuốn theo này mới là tự do thực sự.

Nếu ta quay lại chính mình, ta có thể thấy rõ điều này. Khi đau, ta không chỉ đau ở thân, mà còn đau ở tâm. Ta nghĩ về tương lai, lo lắng, tưởng tượng những điều xấu nhất. Ta muốn thoát khỏi cơn đau, và chính sự muốn đó làm cho mọi thứ trở nên nặng nề hơn. Nhưng nếu chỉ đơn giản là biết: “đau đang xảy ra”, mà không thêm vào bất cứ câu chuyện nào, thì trải nghiệm đó sẽ rất khác.

Đức Phật không loại bỏ cơn đau, nhưng Ngài loại bỏ toàn bộ những gì làm cho cơn đau trở thành khổ.

Và ở đây, ta bắt đầu thấy một điều thần thông không giúp ta tránh khỏi vô thường, nhưng trí tuệ giúp ta không còn bị vô thường làm cho khổ đau.

Nếu một người có thể bay, có thể biến hóa, nhưng vẫn sợ bệnh, sợ già, sợ chết, thì họ vẫn còn bị trói buộc. Ngược lại, một người không có bất kỳ năng lực đặc biệt nào, nhưng hoàn toàn an nhiên trước mọi thay đổi của thân và cuộc đời, thì người đó đang sống trong một trạng thái mà không có gì có thể lay chuyển.

Vì vậy, khi thấy Đức Phật vẫn đau bệnh, ta không nên nghĩ rằng thần thông “không đủ mạnh”, mà nên thấy rằng Ngài không cần dùng đến nó. Bởi vì điều Ngài đạt được sâu hơn rất nhiều: không còn bị bất kỳ điều gì chi phối.

Đau vẫn có thể đến, nhưng không còn người chịu đau. Bệnh vẫn có thể xảy ra, nhưng không còn ai bị bệnh theo nghĩa tâm lý. Mọi thứ chỉ đơn giản là những hiện tượng sinh rồi diệt.

Và khi nhìn như vậy, ta sẽ thấy sự vĩ đại của Đức Phật không nằm ở chỗ Ngài vượt qua quy luật của thân, mà ở chỗ Ngài hoàn toàn tự do ngay trong chính quy luật đó.