450
Hiểu đúng về chánh niệm
Hỏi: Chánh niệm là gì? Nếu chánh niệm là cái biết hiện tiền, ngay bây giờ, vậy bản thân cái biết đó cũng thuộc thời hiện tại phải không?
Hãy dùng chánh niệm và trí tuệ để đối diện với cuộc đời
Đáp:
Trong cả 4 trường hợp Niệm xứ (Thân, Thọ, Tâm, Pháp), niệm luôn có nhiệm vụ dán tâm vào cảnh không để quên mất. Bản tướng của Niệm là chìm sâu vào cảnh như viên đá được thả vào hồ nước. Nó không bồng bềnh trôi nổi theo kiểu trái bầu khô trên nước. Có nghĩa là khi ông quán niệm hơi thở thì chánh niệm của ông chìm sâu trong hơi thở, nó giúp ông không quên mất đề mục hơi thở, giúp dòng tư tưởng của ông liên tục gắn chặt vào hơi thở không bị một vọng niệm nào xen vào, có nghĩa là phiền não không có cơ hội xuất hiện.
Niệm là một tâm sở tịnh hảo quan trọng, có nó thì tâm không bị phiền não chi phối. Niệm giúp hành giả luôn ngó thẳng vào cảnh.
Chánh niệm trong pháp môn Niệm xứ luôn giúp hành giả có được 4 khả năng tỉnh thức (sampajañña):
· Nhận rõ cái gì là mục đích (sātthakasampajañña) của pháp môn chỉ quán mà mình đang tu tập.
· Nhận rõ cái gì là điều kiện thích hợp (sappāyasampajañña) cho pháp môn mà mình đang tu tập.
· Nhận rõ đề mục mình đang tu tập là cái gì (gocarasampajañña) để không lơi lỏng hoặc đi lạc sang cái khác.
· Nếu là hành giả tu tuệ quán thì phải cần đến khả năng tỉnh thức thứ tư này. Đây là sự ghi nhớ thường trực về danh sắc: Cảnh là danh dắc và tâm biết cảnh danh dắc cũng là danh pháp. Nhờ biết vậy hành giả không sống trong sự ngộ nhận về một cái tôi như những người thất niệm. Thuật ngữ Pāli gọi sự tỉnh thức này là Asammohasampajañña, tức sự không quên mình.
Qua những phân tích trên đây thì sự tỉnh thức vừa nói chính là tâm sở Trí Tuệ trong pháp môn Niệm Xứ. Loại trí tuệ này không thể tách rời chánh niệm và thứ chánh niệm này luôn gắn liền với 4 thứ trí tuệ vừa nói. Chúng ghép lại với nhau thành một cặp công cụ mà trong chánh kinh Đại Niệm Xứ gọi là Chánh niệm tỉnh giác (Satisampajañña).
Trong pháp môn Tuệ quán, chánh niệm càng mạnh thì Trí mới sáng và Định mới mạnh. Chính đức Phật đã từng dạy trong kinh Samādhisutta (Tương Ưng Bộ): “Này các tỳ-kheo! Hãy tu tập định quyền, với định quyền thì các ngươi sẽ có trí tuệ như thật”.
Chữ Định trong đoạn kinh này chính là định quyền của hành giả tu tập tuệ quán, khả năng gom tâm gắn liền với Niệm và Tuệ. Tuệ ở đây chính là 4 sự tỉnh thức đã nói ở trên.
Theo Kinh Nghiệm Tuệ Quán.
CÙNG NHAU XIỂN DƯƠNG ĐẠO PHẬT
Tuân theo truyền thống Phật giáo, chúng tôi cung cấp tài liệu giáo dục Phật giáo phi lợi nhuận. Khả năng duy trì và mở rộng dự án của chúng tôi hoàn toàn phụ thuộc vào sự hỗ trợ của bạn. Nếu thấy tài liệu của chúng tôi hữu ích, hãy cân nhắc quyên góp một lần hoặc hàng tháng.
STK: 117 002 777 568
Ngân hàng Công thương Việt Nam
(Nội dung: Họ tên + tài thí Xiển dương Đạo Pháp)
TIN LIÊN QUAN
Dành cho bạn
Đi chùa có nên cầu cho mình… trúng số để trả nợ?
Phật giáo thường thức
20:02 09/05/2026
Tôi từng nghe một người than rất thật: “Con không tham đâu, con chỉ xin Phật cho trúng một tờ vé số để trả hết nợ thôi”. Nghe vừa buồn cười, vừa thương.
Tam thân Phật là gì? Giải mã pháp thân, báo thân, ứng hóa thân của Ngài
Phật giáo thường thức
17:32 09/05/2026
Tam thân Phật bao gồm: pháp thân, báo thân và ứng hóa thân. Đức Phật không chỉ hiện hữu trên thế gian qua nhục thân bằng xương thịt (ứng hóa thân) mà Ngài còn sở hữu pháp thân bất sinh bất diệt và báo thân vô lượng công đức. Đồng thời, Đức Phật khẳng định chúng sinh cũng có đầy đủ tam thân như Ngài.
Ý nghĩa Đại lễ Phật đản PL.2570: Từ bi - Trí tuệ - Đoàn kết - Trách nhiệm xã hội
Phật giáo thường thức
16:35 09/05/2026
Mùa Phật đản Phật lịch 2570 trở về trong niềm hoan hỷ của hàng triệu người con Phật trên khắp năm châu. Bài giảng Ý nghĩa Đại lễ Phật đản của Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm không chỉ nhấn mạnh giá trị thiêng liêng của ngày Đức Phật đản sinh, mà còn gửi gắm thông điệp sâu sắc về từ bi, trí tuệ, đoàn kết và trách nhiệm xã hội - những nền tảng cần thiết để xây dựng một xã hội an lành, hòa bình và phát triển bền vững trong thời đại hôm nay.
Dẹp bỏ cái tôi, dễ không?
Phật giáo thường thức
15:48 09/05/2026
Có người từng nói với tôi rằng: “Tu cả đời, thứ khó bỏ nhất vẫn là cái tôi”. Ngẫm lại thấy đúng.
Xem thêm
