450
Người giữ lửa vô danh của làng Văn Lâm
Nhân vật trong câu chuyện là bác Võ Linh, người làng vẫn quen gọi thân mật là “Cháu Linh”. Bác thuộc họ Võ Viết, hậu duệ của cụ Võ Châu - Ưu binh Hoàng triều, từng được triều Lê sắc phong “Tráng Tiết tướng quân, Phó Thiên hộ chức”. Tôi gọi bác bằng “bác”, bởi có bà cô bên họ tôi, cánh trưởng, về làm dâu nhánh họ nhà bác. Chữ “bác” ấy, vừa là mối quan hệ họ hàng, vừa là sự kính trọng.
Lần đầu tôi gặp bác là trong một đám hiếu ở làng. Khi ấy, tôi chỉ định hỏi thăm về mối quan hệ của bác với người quá cố, nhưng không ngờ, cuộc trò chuyện ấy đã mở ra cả một bầu trời ký ức. Bác nói về các dòng họ, về lịch sử làng Văn bằng một sự am tường đến kinh ngạc. Tôi sững người. Trong dáng vẻ giản dị, lam lũ ấy là cả một pho sử sống. Từ đó, tôi và bác gặp nhau nhiều hơn. Khi ở nhà bác, khi ở nhà tôi, khi bên sân đền, khi giữa đám hiếu, đám hỷ. Càng trò chuyện, tôi càng hiểu: bác là người giữ hồn làng bằng trí nhớ, bằng lòng thành, và bằng cả một đời lặng lẽ.
Bác sáng dạ, thông minh. Dù nhà nghèo, bác vẫn gồng mình học hết cấp 3. Ngày ấy, tấm bằng cấp 3 còn quý hơn cả bằng đại học bây giờ. Nhưng cái nghèo không buông tha. Bác đành “gác bút nghiên”, về quê cầm cuốc, cầm cày. Chữ nghĩa không nuôi nổi người, nhưng người lại không bỏ chữ nghĩa.
Rồi duyên tâm linh tìm đến bác như một định mệnh. Những năm 1990, chùa Hoa Lâm chỉ còn trơ lại ngôi Thượng điện xiêu vẹo, cây cối bị chặt phá tan hoang. Hội Phụ lão làng Văn Lâm trồng lại cây xanh. Bác cùng cha xin hợp tác xã đến chùa giữ cây, giữ hương khói. Những năm tháng ấy, bác sống tách biệt với xóm làng. Sớm hôm một mình quét lá, thắp hương, tưới từng gốc cây. Chính đôi bàn tay gầy guộc ấy đã giữ lại sự thâm nghiêm cho chùa, đã âm thầm bảo vệ từng pho tượng, từng câu đối, từng hiện vật quý giá tưởng chừng đã thất lạc.
Khi làng phục dựng đền Tiền Hậu, bác lại lặng lẽ gánh việc đền. Không trống chiêng, không áo thụng. Chỉ có chiếc chổi, nén hương và tấm lòng. Mồng Một Tết Bính Ngọ vừa rồi, khi người người còn say giấc muộn, khi áo mới xúng xính đi chúc Tết, bác đã có mặt ở đền từ tinh mơ. Một mình thắp hương, quét sân, như đã làm suốt mấy chục năm qua. Lặng lẽ như cái bóng, nhưng vững chãi như cây đa đầu làng.
Viết hai cuốn “Ngoại phả họ Phan” và “Hoa Lâm dấu xưa”, tôi đều nhờ bác đọc bản thảo. Bác góp ý bằng cả tấm lòng. Từng dòng chữ bác ghi nắn nót, kèm theo minh chứng bác đã cất công sưu tầm. Trong ngôi nhà nhỏ đơn sơ, có một chiếc rương gỗ đặt ở nơi trang trọng nhất. Trên rương là một chậu cây xanh. Mỗi lần mở rương, bác nâng niu như mở một báu vật. Trong đó là gia phả dòng họ, những cuốn sổ chép tay về làng, về các họ; sách học chữ Hán Nôm, Truyện Kiều, những bài văn cúng… Nhìn “gia tài” ấy, tôi chợt thấy bác giàu hơn tất cả. Người ta khoe bộ sưu tập tiền cổ, rượu quý. Bác chỉ lặng lẽ cho tôi xem bộ sưu tập hồn làng.
Tôi đã nhiều lần ngồi cùng bác giữa những cuộc gặp đông người. Ở đó, có người thích pha trò, có người khoe mẽ, có người lên giọng dạy đời, có người vỗ ngực xưng giỏi. Bác thì không. Bác chọn lặng im lắng nghe, chọn ngồi khuất vào một góc, chọn khiêm nhường đến tận cùng. Phải chăng tuổi thơ cơ cực, phải chăng những khinh khi của miệng đời đã dạy bác cách “cúi xuống” để giữ mình?
Nhưng chính sự cúi xuống ấy lại làm bác cao hơn. Bởi cúi xuống để nâng hồn làng lên. Cúi xuống để hương không tắt, chuông không im, sử không mờ.
Cảm ơn bác, Võ Linh. Cảm ơn người giữ lửa vô danh của làng Văn Lâm.
CÙNG NHAU XIỂN DƯƠNG ĐẠO PHẬT
Tuân theo truyền thống Phật giáo, chúng tôi cung cấp tài liệu giáo dục Phật giáo phi lợi nhuận. Khả năng duy trì và mở rộng dự án của chúng tôi hoàn toàn phụ thuộc vào sự hỗ trợ của bạn. Nếu thấy tài liệu của chúng tôi hữu ích, hãy cân nhắc quyên góp một lần hoặc hàng tháng.
STK: 117 002 777 568
Ngân hàng Công thương Việt Nam
(Nội dung: Họ tên + tài thí Xiển dương Đạo Pháp)
TIN LIÊN QUAN
Dành cho bạn
Chùa Minh Giác bàn giao nhà tình thương, trao quà đến hộ khó khăn tại Lâm Đồng
Phật pháp và cuộc sống
15:36 22/05/2026
Sáng ngày 22/5/2026 (nhằm ngày 06/4 năm Bính Ngọ), nhân mùa Phật đản Phật lịch 2570 và kỷ niệm ngày Đản sinh của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, chùa Minh Giác phối hợp cùng tập thể công nhân viên Công ty Thực phẩm Bột Tài Ký tổ chức chương trình bàn giao nhà tình thương và trao quà đến các hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn tại xã Hàm Tân, tỉnh Lâm Đồng.
Mừng ngày Phật đản
Phật pháp và cuộc sống
13:35 22/05/2026
Mừng ngày Phật đản quang minh/ Xin cho nhân thế bớt hình thương đau/ Biết nhìn nhau với nhiệm mầu/ Biết đem hiểu biết nhiệm sâu vào đời...
Khi lòng tĩnh lặng như mặt hồ…
Phật pháp và cuộc sống
11:21 22/05/2026
Rồi sẽ có một ngày, bạn thấy lòng mình tĩnh lặng như mặt hồ sau cơn bão, đủ bình thản để đứng bên lề nhìn lại thước phim cuộc đời mình như một người khách lạ.
Bình an không nằm trong sự hoàn hảo của hoàn cảnh
Phật pháp và cuộc sống
11:21 22/05/2026
Có những lúc ta đứng giữa cuộc đời mà ngỡ mọi thứ bên ngoài là nguyên nhân của vui buồn, hạnh phúc hay khổ đau. Ta nhìn dòng người qua lại, nhìn thành bại đổi thay, nhìn những được mất nổi trôi rồi tin rằng thế gian vốn thật như thế.
Xem thêm
