450
Càng không phản ứng - Trí tuệ càng sắc bén
Muốn phát sinh trí tuệ, thì phải biết chờ đợi và quan sát. Hãy luôn có chánh niệm trên đối tượng đang sinh khởi, đang được biết ngay trong hiện tại.
Hãy để tâm nhẹ nhàng, mát mẻ, thong thả.
• Đừng nhìn bằng cách gồng ép.
• Đừng nhìn bằng cách kiềm chế.
• Đừng nhìn bằng cách cố ý làm ra.
Trong việc hành pháp, không cần dùng nhiều sức.
So với sức gắng của cá nhân, hãy để năng lực của Pháp – năng lực tự sinh khởi theo duyên – được hiện hữu.
Đừng cố lắng nghe âm thanh.
Dù không cố nghe, vẫn đang nghe.
Chỉ cần:
• Biết có sự nghe,
• Biết ý nghĩa của cái đang được nghe,
• Biết khi đang suy nghĩ,
• Biết khi tâm đang vận hành.
Hãy để tâm làm công việc của tâm. Đừng xen vào, đừng ngăn cản các pháp tự nhiên đang vận hành theo chức năng của chúng.
“Không chống lại tâm” chính là ý nghĩa này.
Thế nào là tưởng tri, thức tri, tuệ tri, liễu tri, thắng tri?
Tất cả các pháp đang sinh khởi đều chỉ là các hiện tượng (pháp tánh) mà thôi.
• Dù tốt hay xấu
• cũng đều là pháp tự nhiên
Hãy tác ý rằng: “Pháp tự nhiên chỉ là pháp tự nhiên”.
Hành pháp không phải để được yên tĩnh, mà là để hiểu biết. Không phải để lặng, mà là để giác ngộ, thấu suốt bản chất.
(So sánh Samatha và Vipassanā)
• Samatha: chú trọng đối tượng
• Vipassanā: chú trọng tâm
• Mục tiêu của Samatha: tĩnh lặng
• Mục tiêu của Vipassanā: phát sinh trí tuệ
Khi trong tâm còn:
• tham,
• sân,
• si, thì không bao giờ có trí tuệ sinh khởi theo quy luật tự nhiên.
• Samatha: tập trung sâu vào một đối tượng duy nhất
• Vipassanā: tiếp xúc với nhiều đối tượng
Tâm và đối tượng vừa chạm nhau là đã qua rồi, nhưng sự biết vẫn đang tiếp diễn.
Samatha
• Phải dùng sức,
• Phải tạo ra,
• Phải gom tâm, làm cho ý nghĩ lắng xuống.
Vipassanā
• Không làm cho tâm lặng,
• Chỉ biết rõ khi tâm không lặng,
• Khi tâm tán loạn thì biết rõ sự tán loạn.
Chỉ cần ghi nhận, không cần gắng sức.
Khi biết lâu dài cái đang xảy ra, người có căn trí sẽ tự nhiên thấu hiểu.
Có hai loại “biết”:
1. Biết đối tượng
2. Biết bằng trí tuệ
Hiểu rõ đặc tướng tự nhiên chính là trí tuệ (paññā).
Biết đối tượng chỉ là tưởng (saññā) – sự ghi nhớ.
Nếu chỉ làm cho tưởng mạnh lên, thì trí tuệ sẽ không sinh khởi.
Muốn có trí tuệ – phải biết quan sát chờ đợi.
• Samatha là tiến trình tạo ra
• Vipassanā là tiến trình học hỏi – quan sát
Chỉ đơn giản là ngồi để thấy cho biết.
Điều quan trọng nhất là:
• Chánh kiến đúng,
• Thái độ đúng.
Chánh kiến đúng là:
Nhìn tất cả những gì đang xảy ra đúng như bản chất tự nhiên của chúng.
Không tốt,
không xấu.
• Đối tượng là đối tượng
• Cảm thọ là cảm thọ
• Suy nghĩ là suy nghĩ
Tất cả đều chỉ là pháp tự nhiên.
Không có chướng ngại nào cả.
Không có tốt hay xấu.
Chỉ là các hiện tượng.
Nếu ghi nhận hiện tượng đúng là hiện tượng, thì chân lý của Pháp sẽ dần dần được thấy rõ.
Không có:
• con người,
• cá nhân,
• chúng sinh,
• của tôi hay của anh.
Âm thanh chỉ là âm thanh.
Âm thanh không phải chướng ngại.
Âm thanh là một pháp tự nhiên.
Âm thanh lớn:
• là tốt hay xấu?
Âm thanh nhỏ:
• là tốt hay xấu?
Cần phải học cách nhìn thực tại đúng như nó là.
Đối tượng chỉ là cái được biết mà thôi.
Đối tượng:
• không phải thiện,
• không phải bất thiện, chỉ là pháp được nhận biết.
Nếu cho rằng:
• “âm thanh lớn là xấu” - do tác ý sai, sân sinh khởi
• “âm thanh yên tĩnh là tốt” - cũng là tác ý sai, do tham
Vậy phải nhìn thế nào?
Âm thanh lớn chỉ là âm thanh lớn.
Âm thanh yên chỉ là âm thanh yên.
Đó chính là sự thật như nó là.
Khi nhìn bằng tham thì thấy là tốt.
Khi nhìn bằng sân thì thấy là xấu.
Nhưng khi nhìn bằng:
• trí tuệ,
• chánh kiến, thì chỉ thấy:
“Đúng như nó đang là”.
Âm thanh lớn cũng chỉ là đối tượng được biết.
Âm thanh yên cũng chỉ là đối tượng được biết.
Không tốt,
không xấu.
Do có chánh kiến, nên:
• không sinh tham,
• không sinh sân,
• tâm được an tịnh, mát mẻ.
CÙNG NHAU XIỂN DƯƠNG ĐẠO PHẬT
Tuân theo truyền thống Phật giáo, chúng tôi cung cấp tài liệu giáo dục Phật giáo phi lợi nhuận. Khả năng duy trì và mở rộng dự án của chúng tôi hoàn toàn phụ thuộc vào sự hỗ trợ của bạn. Nếu thấy tài liệu của chúng tôi hữu ích, hãy cân nhắc quyên góp một lần hoặc hàng tháng.
STK: 117 002 777 568
Ngân hàng Công thương Việt Nam
(Nội dung: Họ tên + tài thí Xiển dương Đạo Pháp)
TIN LIÊN QUAN
Dành cho bạn
Tâm tĩnh lặng trong đời sống tu tập
Phật giáo thường thức
16:57 27/05/2026
Tâm tĩnh lặng góp phần không nhỏ vào sự tu tập của ta. Nếu không có tâm tĩnh lặng, ta khó có thể biết ta cần phải thay đổi như thế nào khi quán sát nội tâm.
Hiểu đúng nghi lễ mộc dục "tắm Phật"
Phật giáo thường thức
15:59 27/05/2026
Mỗi mùa Phật Đản về, hàng triệu người con Phật thành kính tham dự nghi lễ Mộc Dục (tắm Phật) để tưởng niệm ngày Đức Phật đản sinh. Đây là một nghi lễ đẹp, mang ý nghĩa giáo dục tâm linh sâu sắc. Tuy nhiên, nếu hiểu sai ý nghĩa của nghi lễ, biến việc tắm Phật thành hành động cầu xin thần quyền, mong đổi vận số, tiêu tai giải hạn hay ban phát tài lộc, thì đó không còn là tinh thần chánh pháp mà đã rơi vào mê tín và tà kiến.
Bài sám tụng ngày lễ Phật Đản
Phật giáo thường thức
15:02 27/05/2026
Mỗi khi quỳ trước Phật đài tụng bài sám Phật Đản, chúng ta thấy rõ lòng mình hơn, nhìn sâu cuộc đời mình hơn và quán chiếu về thân phận của mình nhiều hơn. Điều này có nghĩa, mỗi lần tụng sám Phật Đản là mỗi lần chúng ta nhìn lại quảng đường tu tập của mình.
Xem thêm
