Đi trên con đường của Phật pháp

Con đường của Phật pháp là gì? Đức Phật dạy trong kinh Dhammacakkappavattana Sutta (Kinh Chuyển Pháp Luân) - Này các Tỳ-kheo, đây là con đường Trung đạo mà Như Lai đã chứng ngộ, con đường đưa đến an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết bàn. Đó là Bát Chánh đạo, Chánh kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh định.

Con đường ấy không phải là một lối mòn có sẵn, mà là một tiến trình tu tập do mỗi người tự bước đi. Nó được ví như một dòng sông nước phải chảy, phải vận động thì mới đến được biển. Cũng vậy, Phật pháp phải được sống, được thực hành mới đưa đến giải thoát.

Bát Chánh đạo Tám khía cạnh của một con đường duy nhất. Bát Chánh đạo không phải là tám con đường riêng biệt, mà là tám yếu tố hỗ trợ nhau, cùng phát triển trên một hành trình.

Có thể chia làm ba nhóm, nhóm trí tuệ (Paññā. Chánh kiến (Sammā diṭṭhi) thấy đúng, hiểu rõ Tứ Diệu đế, luật nhân quả, vô thường, khổ, vô ngã. Đây là kim chỉ nam cho toàn bộ con đường. Chánh tư duy (Sammā saṅkappa) nghĩ đúng, hướng tâm đến xuất ly, vô sân, bất hại.

Người có ước vọng đạt đến Phật Pháp

Nhóm Giới hạnh (Sīla). Chánh ngữ (Sammā vācā), nói đúng, tránh nói dối, nói chia rẽ, nói độc ác, nói phù phiếm. Chánh nghiệp (Sammā kammanta) hành động đúng, không sát sanh, không trộm cắp, không tà dâm. Chánh mạng (Sammā ājīva) nuôi mạng đúng, không sống bằng nghề nghiệp bất chính, gây hại cho người và vật.

Nhóm định (Samādhi). Chánh tinh tấn (Sammā vāyāma) nỗ lực đúng ngăn ác, diệt ác, sinh thiện, duy trì thiện. Chánh niệm (Sammā sati) nhớ đúng quán thân, thọ, tâm, pháp. Chánh định (Sammā samādhi) định đúng, tâm an trú, trong sáng, nhờ tu tập thiền chỉ và thiền quán.

Làm thế nào để đi trên con đường ấy? Không phải là đi một lần, mà là từng bước mỗi ngày. Mỗi sáng thức dậy, ta bắt đầu một bước trên con đường, giữ chánh niệm khi vệ sinh, ăn sáng. Mỗi khi nói, ta thực hành Chánh ngữ, nói lời chân thật, hữu ích. Mỗi khi làm việc, ta thực hành Chánh nghiệp, làm việc lương thiện, không gian dối. Mỗi tối, ta dành thời gian thiền định để nuôi dưỡng tâm.

Đi với tinh thần Trung đạo - Đức Phật dạy không quá khổ hạnh ép xác, cũng không quá hưởng thụ dục lạc. Hãy sống tỉnh thức giữa dòng đời, làm tròn bổn phận nhưng không bị cuốn theo tham sân si. Giống như người đi trên dây, giữ thăng bằng nhờ chánh niệm.

Cần có bạn đồng hành và bậc dẫn đường. Thiện hữu tri thức (kalyāṇamitta) là người bạn tốt trên đường, nhắc nhở và hỗ trợ ta. Chư Tăng là những bậc thầy đã đi trước, có thể chỉ dạy và làm gương cho ta.

Những khó khăn trên đường và cách vượt qua. Lạc lối vì tà kiến. Có thể bị cuốn theo những lời dạy sai lầm, mê tín. Giải pháp luôn đối chiếu với kinh điển gốc và lời dạy của chư Tăng có trí tuệ.

Nản lòng vì kết quả chậm. Con đường tu tập là một quá trình dài, không thể thấy kết quả ngay. Giải pháp nhớ lời Phật dạy về tiến trình từ từ (anupubbasikkhā), như nước biển mặn dần từ ngoài khơi vào bờ.

Bị cám dỗ bởi dục lạc. Thế gian đầy rẫy những thú vui tạm bợ. Giải pháp thường xuyên quán niệm về sự nguy hại của dục lạc và lợi ích của giải thoát.

Thiếu thời gian do bận rộn. Người tại gia có nhiều bổn phận. Giải pháp tận dụng từng khoảnh khắc thở có ý thức khi lái xe, niệm Phật khi làm việc nhà, sống chánh niệm trong mọi sinh hoạt.

Quả báo của việc đi trên con đường Phật pháp. Khi thực sự bước đi trên con đường này, bạn sẽ nhận được những lợi ích ngay trong hiện tại và cả tương lai.

Tâm an lạc, ít phiền não nhờ sống có giới, có định, có tuệ. Các mối quan hệ tốt đẹp hơn nhờ thực hành ái ngữ, từ bi. Được chư thiên và người tốt kính trọng, hộ trì. Tiến dần đến giải thoát từ Dự lưu, Nhất lai, Bất lai đến A-la-hán, chấm dứt sinh tử luân hồi.

Như Đức Phật dạy trong kinh Pháp Cú (kệ 274-275).

Đây là con đường duy nhất,

Đưa đến thanh tịnh, giác ngộ.

Hãy bước đi trên con đường ấy,

Để diệt trừ mọi khổ đau.

Câu nói đi trên con đường của Phật pháp không phải là một lời tuyên bố suông, mà là một lời nhắc nhở hằng ngày.

Hãy tự hỏi mỗi tối hôm nay, tôi đã đi được bao nhiêu bước trên con đường Bát Chánh đạo? Tôi đã thực hành Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng chưa? Tôi đã dành thời gian cho thiền định và quán chiếu chưa?

Đừng mong cầu đạt đến đích trong một sớm một chiều. Chỉ cần mỗi ngày một bước, mỗi bước một tỉnh thức, bạn sẽ thấy con đường dần dần mở ra, và bình an, hạnh phúc sẽ đến với bạn ngay trong từng khoảnh khắc.

Khi bạn bước đi trên con đường, con đường cũng bước đi trong bạn. Hãy để Phật pháp thấm vào từng hơi thở, từng hành động, để cuộc đời này thực sự trở thành một hành trình giác ngộ.