Hành thiền: Đi qua khó khăn ở đoạn đầu, thành tựu ở đoạn cuối

Việc mở hay nhắm mắt không quan trọng bằng việc hành động một cách nhẹ nhàng.

Dù làm gì, ta cũng nên cố gắng làm một cách chậm rãi, vững vàng và nhẹ nhàng.

Dù điều này khó so với thói quen vội vã thường ngày, ta cần thực tập kiên trì trong một thời gian dài.

Khi có khó khăn hiện khởi, chắc chắn sẽ có dễ dàng sau khó khăn.

Không có gì là thường hằng - không ai là vĩnh cửu. Nguồn gốc của khổ và lạc cũng không thường hằng.

Khổ sẽ qua, rồi lạc sẽ đến.

Lạc rồi cũng hết, khổ lại có thể đến.

Ta không nên dính mắc vào sự dễ chịu hay chống đối sự khó khăn. Hãy học cách dùng cả hai sự đối lập này - khổ và lạc - để tiếp tục làm các thiện Pháp, liên tục làm thiện Pháp (bố thí - trì giới - hành thiền)

Không có điều gì thật sự khó, nhưng việc làm thiện Pháp liên tục thật sự rất khó. Khi đang làm thiện Pháp, ta cần thực hiện với mọi chánh kiến đúng đắn.

Giờ đây, chúng ta đang cùng nhau hành Thiền và hành Thiện trong khóa thiền 7 ngày này. Chắc chắn sẽ có khó khăn với mọi người trong mọi hành động. Nhưng ta chỉ cần tiếp tục làm thiện Pháp với tâm không dính mắc vào những khó khăn.

Thời tiết nóng cũng là một khó khăn. Ta cần nhẫn chịu cái nóng trong khả năng - hoặc xả bỏ sự dính mắc vào cảm giác nóng.

Vô minh, hiểu lầm, lời nói sai và hành động sai cũng dễ xảy ra khi làm việc nhóm đông người như thế này. Việc không mắc lỗi về hiểu lầm, lời nói hay hành động là điều vô cùng khó. Nhưng ta nên nhìn thấy những sai lầm ấy như một phần của sự thật (để đi tới sự đúng tốt khó tránh được sai lầm) để nhận ra đâu là chánh kiến.

Nếu ta không thấy rõ những lỗi về thân - khẩu - ý từ chính mình và người khác, thì việc phạm lỗi sẽ không bao giờ dừng lại. Chỉ bằng cách nhận diện lỗi, các lỗi lầm mới dần dần giảm bớt.

Lời dạy của tôi rất thực tiễn từ Pháp hành. Chỉ khi bạn thực hành nghiêm túc, bạn mới có thể hiểu những chỉ dạy này. Bạn phải thực hành để hiểu những chỉ dẫn này sâu sắc.

Chúng ta cần can đảm hành thiền trong một đại chúng đông đảo như thế này.

Đồng thời, ta cũng cần can đảm dừng lại mọi hành động của thân và tâm.

Đó chính là xả ly khỏi mọi việc mình đang làm.

Mỗi sự dính mắc đều cần được buông bỏ. Sự dính mắc càng mạnh, thì việc buông bỏ càng khó và cần nhiều thời gian hơn.

Nhưng bạn cần thực hành để có khả năng - bạn phải có khả năng - buông bỏ mọi sự dính mắc.

Trong khi tọa thiền, ta cần ngồi vững vàng và yên lặng hết mức có thể. Đó là xả ly thân và khẩu.

Để xả ly khỏi vô minh, ta cần chánh niệm trong từng khoảnh khắc hiện tại. Cội gốc của vô minh, tà kiến, và cả chánh niệm - đều cần được sử dụng với một tâm xả ly.

Nắm giữ là sai. Chỉ hành động đơn thuần mà không có sự nắm giữ trong tâm mới là đúng.

Dù làm gì, ta cũng nên cố gắng tỉnh giác.

Nói năng - hãy nói trong chánh niệm.

Nghe - hãy nghe trong chánh niệm.

Ngồi, đứng, đi, nằm - tất cả đều nên làm trong chánh niệm.

Khi mỗi hành động của thân và tâm đều có chánh niệm, thì đó mới là hành động tỉnh giác.

Ta không chỉ cần chánh niệm về hành động của thân tâm, mà còn cần chánh niệm về bản chất vô ngã - vô thường.

Ngay cả khi không làm gì, vẫn luôn có sự vận hành tự nhiên trong thân và tâm.

Càng thấy rõ sự thay đổi tự nhiên trong bản chất vô thường, ta càng có thể sử dụng được nguồn sức mạnh vô hạn của nó.

Nếu không hành thiền theo cách này, ta sẽ chỉ hiểu và sử dụng sức mạnh hữu hạn của “ai đó”, “điều gì đó”, “thời gian”, hay “nơi chốn” nào đó.

Nhưng nếu hành thiền đúng như vậy, ta sẽ hiểu và dùng được sức mạnh vô hạn của bản chất vô ngã - vô thường – và khả năng làm thiện Pháp bền bỉ.

Làm một điều gì đó - là cách ta thường làm và hiểu.

Làm một điều gì đó mà không dính mắc - là điều ta nên thực hành và hiểu.

Tôi không dạy bạn làm một điều gì đặc biệt. Tôi chỉ dạy bạn cách làm mà không dính mắc.

Dính mắc vào việc “phải làm gì đó” chính là nguyên nhân khiến ta khó hiểu và khó thực hành được “chỉ làm mà thôi.”

Cái gọi là “một cái tôi”, “ai đó”, “việc gì đó”, “thời điểm nào đó”, hay “nơi nào đó” - không thật và không chắc chắn.

Không có cái tôi, không có ai, không có điều gì, không có lúc nào, không có chỗ nào - mới là thật và chắc chắn.

Không biết về sự vô thường và bất định của cái tôi, của người khác, của sự vật - là cội nguồn của mọi vấn đề giữa chúng sinh.

Biết rõ hơn - ngày càng rõ - về sự thay đổi và bất định đó chính là chìa khóa giải quyết những vấn đề giữa chúng sinh.

Bước đầu tiên luôn là khó nhất.

Bây giờ, chúng ta đang cùng đi những bước đầu tiên trong hành trình chánh niệm và xả ly.

Nếu ta dám tiếp tục thực hành qua muôn vàn khó khăn ở đoạn đầu, thì chắc chắn sẽ có sự an ổn, thành tựu ở đoạn cuối.

____

(*) Bài giảng tại khóa tu ở thiền viện Phước Sơn, Đồng Nai