450
Nghiệp trong suy nghĩ
Mặc dầu tâm sở tư được Đức Phật dạy là nghiệp, nhưng có những tâm sở khác kết hợp với nó cũng được xem là nghiệp.
Các bạn hãy lưu ý rằng bất cứ nơi nào thân nghiệp và ngữ nghiệp có liên quan, thì tâm sở tư là lực đẩy chính yếu.
Tuy nhiên, tại thời điểm ý nghiệp xảy ra, nó không còn động lực chỉ bởi một mình nó, mà còn những tâm sở khác có sức mạnh cùng tham gia.
Mặc dầu hoạt động mang tính tinh thần này không được thể hiện qua thân và ngữ, nhưng nó vẫn là nghiệp.
Tuy nhiên, theo Thắng Pháp, không phải tất cả mọi tâm sở sanh lên trong tâm ý đều có thể được gọi là ý nghiệp – ngoại trừ 21 tâm sở bao gồm luôn tâm sở tư, tức là chỉ có 21 tâm sở này mới được gọi là ý nghiệp.
Chúng ta hãy lấy tham lam làm ví dụ. Tham lam là một khía cạnh của tâm sở tham. Tham lam là muốn sở hữu tài sản của những người khác. Đây không phải ham muốn đơn giản vì tham lam là thèm muốn hay khao khát tài sản của người khác.
Nhiều người dính mắc vào tài sản của chính họ – đó là ham muốn thông thường. Nó không thể được gọi là tham lam.
Tham lam là một ý nghiệp theo kinh điển Phật giáo. Cho nên, chúng ta phải hiểu theo định nghĩa này rằng, không phải tất cả các loại tham muốn đều trở thành ý nghiệp – chỉ có loại khao khát được sở hữu cái gì đó của người khác mới được gọi là ý nghiệp.
Rồi tất cả các loại ác cảm đều được xem là những ý nghiệp. Ác cảm hoặc oán hận là ước muốn đánh đập hoặc sát hại người khác hoặc nguyền rủa người khác: “Người đó chết đi thì tốt” hoặc “Nguyện cho bà ta trở nên tệ mạt hơn.”
Bất kỳ loại ác cảm nào như vậy sanh lên đều trở thành ý nghiệp.
Một loại ý nghiệp khác là tà kiến. Cái gì là tà kiến?
Đó là quan điểm cho rằng không có Pháp, không theo Pháp, và trái ngược với Pháp.
Có ba loại đặc biệt quan trọng.
Thứ nhất là bác bỏ quả của nghiệp bằng cách cho rằng quả không có tồn tại, ví dụ như không có quả của việc bố thí.
Một loại khác là không chấp nhận cả nghiệp và quả của nghiệp, cả tốt lẫn xấu.
Và loại thứ ba là quan điểm vô nhân.
Khi sanh lên trong tâm trí, ba loại trạng thái bất thiện này đều trở thành nghiệp.
Về bên khía cạnh tốt của nghiệp.
Về khía cạnh thiện, có ba loại đối nghịch với tham lam, oán hận và tà kiến: đó là vô tham, vô sân và chánh kiến.
Bên cạnh những trạng thái tinh thần này, còn có thất giác chi và Bát thánh đạo.
Tuy nhiên, trong những tôn giáo khác, chúng không được xem là nghiệp. Tại sao Đức Phật lại xem chúng là nghiệp?
Đó là vì những yếu tố này có thể tiêu diệt phiền não, dẫn đến sự đoạn diệt nghiệp. Với tư cách là những nghiệp có năng lực rất mạnh, chúng không bao giờ tạo ra sự tái sinh.
Thay vào đó, chúng dẫn đến Niết bàn thông qua việc chấm dứt nghiệp trong vòng luân hồi.
Đây là tự nhiên đối trị tự nhiên: bản chất tốt nếu đủ mạnh, tức là nếu có đủ năng lực, sẽ chế ngự được hoặc sẽ tiêu diệt được bản chất xấu.
Các bạn nên lưu ý rằng những tâm sở này khi kết hợp với bất thiện thì lại không phải là nghiệp.
Đức Phật chưa bao giờ thuyết giảng như vậy. Chỉ khi nào, chúng được kết hợp với thiện thành các giác chi và các chi đạo thì chúng mới là nghiệp.
Ví dụ, không phải tất cả các loại hỷ đều là nghiệp; hỷ là nghiệp chỉ khi nó là hỷ giác chi.
Điều này muốn nói rằng những trạng thái tinh thần này có thể đưa đến Níp-bàn (Nibbāna) chỉ khi ở tầng mức cao mà thôi.
Như vậy, để có được sự hiểu biết rõ ràng hơn về nghiệp, chúng ta cần phải biết về cách hoạt động và sự vận hành của tâm thức, nơi tạo sinh ra nghiệp.
CÙNG NHAU XIỂN DƯƠNG ĐẠO PHẬT
Tuân theo truyền thống Phật giáo, chúng tôi cung cấp tài liệu giáo dục Phật giáo phi lợi nhuận. Khả năng duy trì và mở rộng dự án của chúng tôi hoàn toàn phụ thuộc vào sự hỗ trợ của bạn. Nếu thấy tài liệu của chúng tôi hữu ích, hãy cân nhắc quyên góp một lần hoặc hàng tháng.
STK: 117 002 777 568
Ngân hàng Công thương Việt Nam
(Nội dung: Họ tên + tài thí Xiển dương Đạo Pháp)
TIN LIÊN QUAN
Dành cho bạn
Tâm tĩnh lặng trong đời sống tu tập
Phật giáo thường thức
16:57 27/05/2026
Tâm tĩnh lặng góp phần không nhỏ vào sự tu tập của ta. Nếu không có tâm tĩnh lặng, ta khó có thể biết ta cần phải thay đổi như thế nào khi quán sát nội tâm.
Hiểu đúng nghi lễ mộc dục "tắm Phật"
Phật giáo thường thức
15:59 27/05/2026
Mỗi mùa Phật Đản về, hàng triệu người con Phật thành kính tham dự nghi lễ Mộc Dục (tắm Phật) để tưởng niệm ngày Đức Phật đản sinh. Đây là một nghi lễ đẹp, mang ý nghĩa giáo dục tâm linh sâu sắc. Tuy nhiên, nếu hiểu sai ý nghĩa của nghi lễ, biến việc tắm Phật thành hành động cầu xin thần quyền, mong đổi vận số, tiêu tai giải hạn hay ban phát tài lộc, thì đó không còn là tinh thần chánh pháp mà đã rơi vào mê tín và tà kiến.
Bài sám tụng ngày lễ Phật Đản
Phật giáo thường thức
15:02 27/05/2026
Mỗi khi quỳ trước Phật đài tụng bài sám Phật Đản, chúng ta thấy rõ lòng mình hơn, nhìn sâu cuộc đời mình hơn và quán chiếu về thân phận của mình nhiều hơn. Điều này có nghĩa, mỗi lần tụng sám Phật Đản là mỗi lần chúng ta nhìn lại quảng đường tu tập của mình.
Xem thêm
