Nguyện được Niết bàn trong đời này

Niết bàn là gì? Trước hết, cần hiểu đúng về Niết bàn (Nibbāna) theo tinh thần Phật giáo. Không phải là một cõi giới Niết bàn không phải là một nơi chốn để đi đến như cõi Trời hay Tây phương Cực lạc. Đó là một trạng thái, một thực tại pháp (paramattha dhamma) sự chấm dứt hoàn toàn mọi tham, sân, si, mọi khổ đau, mọi cấu uế của tâm.

Là mát mẻ, an lạc tuyệt đối, Đức Phật dùng nhiều hình ảnh để mô tả Niết bàn ngọn lửa đã tắt, bến bờ an toàn, sự mát lạnh (sītibhūta), sự bất tử (amata). Đó là trạng thái mà một vị A-la-hán chứng ngộ sau khi đã đoạn trừ hết mọi lậu hoặc.

Là mục tiêu cuối cùng của đạo Phật. Tất cả mọi giáo lý, mọi pháp hành từ Giới, Định, Tuệ đều nhằm đưa hành giả đến chỗ chứng ngộ Niết bàn, chấm dứt vòng sinh tử luân hồi.

Ý nghĩa của lời nguyện trong đời này. Điểm đặc biệt của lời nguyện này nằm ở cụm từ trong đời này. Nó thể hiện niềm tin mãnh liệt vào khả năng tu chứng của con người. Đức Phật dạy rằng, Niết bàn có thể được chứng ngộ ngay trong kiếp sống này, không phải là điều gì xa vời chỉ dành cho các kiếp sau. Chính Ngài và rất nhiều đệ tử đã chứng ngộ ngay khi còn tại thế.

Tinh thần cấp bách của việc tu tập. Người phát nguyện không muốn trì hoãn, không ỷ lại vào tương lai, mà muốn nỗ lực ngay trong hiện tại. Họ ý thức rõ về sự vô thường của sinh mạng và sự quý báu của kiếp người có được cơ hội tu tập.

Sự xác quyết về mục tiêu tối thượng. Họ không chạy theo những lợi lạc thế gian (giàu sang, danh vọng, lên cõi trời) mà đặt Niết bàn làm cứu cánh duy nhất.

Liệu người tại gia có thể chứng Niết bàn trong đời này không? Câu trả lời là CÓ, và điều này đã được chứng minh qua lịch sử Phật giáo. Trong thời Đức Phật, có rất nhiều vị Thánh cư sĩ (nam, nữ) đã chứng được các tầng Thánh quả, thậm chí là A-la-hán ngay khi còn sống tại gia. Ví dụ như vua Tần-bà-sa-la (Bimbisāra) chứng quả Dự lưu, ông Cấp Cô Độc (Anāthapiṇḍika) chứng quả Nhất lai, hay nữ cư sĩ Visākhā chứng quả Dự lưu.

Đừng nghĩ đến Niết bàn khi còn thua cảm xúc

Điều kiện để chứng ngộ không phải là hình thức xuất gia, mà là sự hoàn hảo của giới hạnh, sự tinh tấn trong thiền định và trí tuệ. Một người tại gia sống đúng Pháp, thực hành nghiêm túc, vẫn có thể đạt được những tầng Thánh cao.

Tuy nhiên, cần hiểu rằng chứng Niết-bàn (A-la-hán) là cảnh giới rất cao, đòi hỏi sự dứt bỏ hoàn toàn mọi ràng buộc thế gian. Vì vậy, một vị A-la-hán nếu đã chứng quả ngay trong đời sống tại gia, thường sẽ có khuynh hướng xuất gia ngay sau đó hoặc sống một đời sống rất thanh tịnh, không còn vướng bận. Nhưng điều đó không có nghĩa là họ không thể chứng.

Con đường thực hành để đạt được lời nguyện. Lời nguyện chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm với hành động. Đó là một động lực mạnh mẽ để ta kiên trì trên con đường Giới, Định, Tuệ.

Vun bồi giới hạnh (Sīla) giữ gìn Ngũ giới cho thanh tịnh. Đối với người tại gia, đây là nền tảng không thể thiếu. Thực hành Bát quan trai giới vào những ngày nhất định để tăng cường đời sống phạm hạnh.

Thực hành thiền định (Samādhi) phát triển chánh niệm trong đời sống hàng ngày, đặc biệt qua thiền quán hơi thở (ānāpānasati) và thiền tâm từ (mettā bhāvanā). Dành thời gian mỗi ngày để ngồi thiền, làm cho tâm an tịnh, vững vàng.

Phát triển trí tuệ (Paññā) học hỏi giáo pháp, đặc biệt là Tứ Diệu Đế, Bát Chánh Đạo, Lý Duyên Khởi. Thực hành thiền quán (Vipassanā) để thấy rõ bản chất vô thường, khổ, vô ngã của thân tâm ngay trong từng khoảnh khắc. Đây là con đường trực tiếp đưa đến chứng ngộ Niết bàn.

Sống đời tri túc, ít muốn buông bỏ sự tham đắm vào vật chất, danh vọng. Sống đơn giản để dành nhiều thời gian và năng lượng cho tu tập.

Kết hợp với tâm Xả (Upekkhā) đây là điểm tinh tế. Vừa phải có khát khao mãnh liệt (tinh tấn) để đạt mục tiêu, vừa phải có tâm xả, không tham đắm vào kết quả, không nôn nóng, không tạo áp lực. Sự mong cầu thành tựu nhanh chóng có thể trở thành trạo hối một chướng ngại. Hãy tinh tấn như người nông dân cần mẫn gieo trồng, và để mùa gặt đến đúng thời điểm của nó.

Câu nói Nguyện được Niết bàn trong đời này là một lời tuyên chiến với sinh tử, một khát vọng giải thoát cao đẹp. Nó xứng đáng được trân trọng và nâng niu. Đừng bao giờ cho rằng mình không xứng đáng. Phật tánh, khả năng giác ngộ vốn sẵn có trong mỗi chúng sinh.

Đừng nghĩ rằng mục tiêu quá xa vời. Hãy bắt đầu từ những bước nhỏ nhất ngay hôm nay. Mỗi bước chân có chánh niệm, mỗi hơi thở tỉnh thức, mỗi lần từ bỏ một thói hư tật xấu đều là một bước tiến trên con đường.

Hãy nuôi dưỡng lời nguyện ấy mỗi ngày, như một ngọn lửa sáng trong tim, thúc đẩy ta vượt qua mọi chướng ngại, mọi cám dỗ. Như Đức Phật dạy trong kinh Pháp Cú (kệ 21-22).

Không phóng dật, đường sống,

Phóng dật là đường chết.

Người không phóng dật, không chết,

Kẻ phóng dật như đã chết rồi.

Người trí biết rõ điều này,

Luôn sống không phóng dật,

Hoan hỷ trong không phóng dật,

An vui hạnh phúc lớn.

Hãy tinh tấn lên! Đừng chờ đợi. Niết bàn không phải là một phần thưởng dành cho những ai may mắn, mà là thành quả của một quá trình tu tập kiên trì, đúng đắn và miên mật ngay trong đời này. Xin chúc bạn luôn vững tâm trên con đường cao cả ấy.