Những đặc điểm của pháp theo đúng Chánh pháp

May mắn thay, chính Đức Phật đã để lại những tiêu chuẩn rất rõ ràng để giúp chúng ta nhận biết đâu là Pháp chân chính, đâu là lời dạy đúng với mục đích giác ngộ và giải thoát.

Tiêu chuẩn thứ nhất: Có đưa đến chấm dứt khổ đau hay không?

Trong Kinh Tăng Chi Bộ (AN 7.83), Đức Phật dạy Tôn giả Upāli: “Nếu những pháp nào không đưa đến nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ và Niết-bàn thì đó không phải là Pháp, không phải là Luật, không phải lời dạy của bậc Đạo Sư.”

Ngược lại, nếu pháp ấy đưa đến: Nhàm chán đối với tham ái và chấp thủ. Ly tham. Đoạn diệt khổ đau. An tịnh nội tâm. Thắng trí. Giác ngộ. Niết-bàn. Thì đó chính là Chánh pháp.

Đây là tiêu chuẩn quan trọng nhất. Bởi suốt 45 năm thuyết giảng, Đức Phật chỉ xoay quanh hai vấn đề: Khổ và Chấm dứt Khổ.

Nếu một pháp môn làm cho con người ngày càng tham muốn nhiều hơn, chấp thủ nhiều hơn, tranh luận nhiều hơn, tự hào nhiều hơn, thì dù được trình bày hấp dẫn đến đâu cũng cần xem xét lại.

Tiêu chuẩn thứ hai: Có làm giảm tham dục hay không?

Trong Kinh Gotamī (AN 8.53), Đức Phật chỉ ra tám dấu hiệu nhận biết Chánh pháp.

Chánh pháp phải đưa đến:

1. Ly tham. Không làm tăng thêm ham muốn. Không kích thích sự tìm cầu vô tận. Ngược lại, giúp con người hiểu rõ bản chất của tham ái và dần buông bỏ chúng.

2. Buông xả. Không làm tăng chấp thủ. Không làm cho cái “tôi” ngày càng lớn.

Không làm cho con người bám víu vào danh tiếng, địa vị, quyền lực hay ngay cả những kinh nghiệm tâm linh.

3. Giảm thiểu. Không tích lũy vô tận. Không chạy theo sở hữu ngày càng nhiều. Biết sống đơn giản và nhẹ nhàng.

4. Thiểu dục. Biết đủ với những gì đang có. Không sống trong vòng xoáy của sự thèm muốn bất tận.

5. Tri túc. Biết hài lòng. Biết trân trọng những gì mình đang có. Biết sống sâu sắc với hiện tại.

6. Viễn ly. Biết dành thời gian cho sự tĩnh lặng. Biết quay về với chính mình. Không bị cuốn vào những đám đông ồn ào và những xao động không cần thiết.

7. Tinh tấn. Không buông xuôi. Không lười biếng. Luôn nỗ lực chuyển hóa thân tâm.

8. Dễ nuôi dưỡng. Sống đơn giản. Sống khiêm cung. Không trở thành gánh nặng cho người khác.

Đây là những tiêu chuẩn rất thực tế. Ai cũng có thể dùng để soi chiếu việc tu học của chính mình.

Ba loại người tu dễ đi lạc đường

Tiêu chuẩn thứ ba: Pháp chỉ có một vị

Đức Phật dạy: “Giống như nước biển chỉ có một vị là vị mặn, Pháp và Luật này cũng chỉ có một vị, đó là vị giải thoát.”

Đây là một lời dạy vô cùng sâu sắc.

Trong Phật giáo có rất nhiều pháp môn. Có người tu thiền. Có người tụng Kinh. Có người niệm Phật. Có người học giáo lý. Có người làm công quả. Có người thực hành chánh niệm. Nhưng nếu là Chánh pháp thì cuối cùng đều phải hướng đến một mục tiêu chung: Giải thoát khỏi tham, sân, si và khổ đau.

Không phải để có quyền năng. Không phải để có thần thông. Không phải để nổi tiếng. Không phải để được nhiều người kính trọng. Không phải để đạt được một bản ngã tâm linh. Mà là để giải thoát. Nếu thiếu mục tiêu này thì đã xa rời tinh thần cốt lõi của Phật pháp.

Tiêu chuẩn thứ tư: Tiến bộ theo thứ lớp

Một trong những đặc điểm rất đặc biệt của Chánh pháp là: Không có giác ngộ đột ngột mà không có quá trình tu tập.

Đức Phật ví Pháp như biển cả. Biển sâu dần từng bước. Không có vực thẳm xuất hiện bất ngờ.

Con đường tu tập cũng vậy. Có học. Có hiểu. Có thực hành. Có chuyển hóa. Có trưởng thành. Có giác ngộ.

Tất cả đều diễn ra theo nhân và quả. Theo duyên khởi. Theo sự rèn luyện từng ngày.

Bởi vậy, người học Phật cần tránh tâm lý nóng vội. Không tìm kiếm những lời hứa hẹn thần kỳ. Không mong có kết quả ngay lập tức.

Mỗi hơi thở chánh niệm. Mỗi hành động tỉnh thức. Mỗi lần nhận ra tham sân si. Đều là những bước tiến trên con đường giải thoát.

Tiêu chuẩn thứ năm: Dẫn đến đời sống của bậc đại nhân

Trong Kinh Đại Nhân Giác (AN 8.30), Đức Phật chỉ rõ tám phẩm chất mà Chánh pháp phải dẫn đến.

Đó là: Ít dục. Biết đủ. Ưa thanh vắng. Tinh cần. Chánh niệm. Chánh định. Trí tuệ. Không hý luận.

Đặc biệt, hai yếu tố cốt lõi là: Chánh niệm. Người tu học chân chính ngày càng sống tỉnh thức hơn. Biết rõ thân, thọ, tâm, pháp. Biết rõ những gì đang diễn ra nơi chính mình.

Trí tuệ. Không phải kiến thức. Không phải học thuộc kinh điển. Mà là cái thấy biết đúng sự thật. Thấy rõ vô thường. Thấy rõ duyên khởi. Thấy rõ vô ngã. Thấy rõ Khổ - Tập - Diệt - Đạo.

Đó mới là trí tuệ mà Đức Phật muốn truyền dạy.

Chánh pháp là con đường chuyển hóa tận gốc

Điều làm nên sự đặc biệt của giáo pháp Đức Phật là không chỉ thay đổi hành vi bên ngoài. Ngài đi thẳng vào cội gốc. Cội gốc ấy là cái Thấy và cái Biết.

Khi Thấy đúng và Biết đúng thì: Thái độ thay đổi. Lời nói thay đổi. Hành động thay đổi. Cuộc sống thay đổi.

Cho nên Chánh pháp không phải là hệ thống niềm tin. Không phải là nghi lễ. Không phải là triết học thuần túy. Mà là con đường giáo dục và chuyển hóa tận gốc nhận thức của con người.

Lời kết cho hôm nay:

Nếu phải tóm tắt những đặc điểm của Chánh pháp theo lời Đức Phật, tôi xin đúc kết bằng vài câu ngắn gọn: Chánh pháp là pháp đưa đến ly tham. Chánh pháp là pháp đưa đến buông xả. Chánh pháp là pháp đưa đến chánh niệm và trí tuệ. Chánh pháp là pháp được thực hành từng bước theo nhân quả và duyên khởi. Chánh pháp chỉ có một vị duy nhất là vị giải thoát. Và trên hết, Chánh pháp là con đường đưa con người từ khổ đau đến chấm dứt khổ đau, ngay trong hiện tại, ngay nơi chính thân tâm này. Đó cũng chính là chân nghĩa lời dạy của Đức Phật.