Phật giáo, Tết và an sinh xã hội

Thế nhưng, giữa không khí đoàn viên ấy, vẫn còn đó những phận người thiếu thốn, những mái nhà chênh chao vì nghèo khó, thiên tai, bệnh tật. Chính trong bối cảnh ấy, tinh thần nhập thế của Phật giáo Việt Nam lại hiện lên rõ nét qua một mùa “Tết yêu thương” được vun đắp bằng từ bi và soi sáng bởi trí tuệ.

Không phải ngẫu nhiên mà từ nhiều năm nay, cứ mỗi độ xuân về, các hoạt động chăm lo Tết cho người nghèo của Giáo hội Phật giáo Việt Nam lại trở thành một dòng chảy bền bỉ, lan tỏa từ trung ương đến địa phương, từ miền xuôi lên miền ngược, từ thành thị đến nông thôn, biên giới, hải đảo. Ở đó, từ thiện không đơn thuần là trao đi vật chất, mà là sự hiện diện có trách nhiệm của đạo Phật giữa đời sống xã hội.

Những ngày giáp Tết, hình ảnh chư Tăng Ni, Phật tử về với vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào còn nhiều khó khăn đã trở nên quen thuộc. Mới đây, tại Vĩnh Long, chùa Tuyên Linh tổ chức chương trình “Xuân đoàn kết - Tết yêu thương”, trao quà Tết cho các hộ nghèo, gia đình chính sách, người neo đơn. Ở Thanh Hóa, Ban Từ thiện xã hội Phật giáo tỉnh thăm và tặng quà bà con xã Trung Lý - một địa bàn miền núi còn nhiều thiếu thốn - như một lời chúc xuân sớm, ấm áp nghĩa tình. Những chuyến đi ấy không phô trương, song đủ để lại dư âm dài lâu trong lòng người nhận và cả người trao.

Từ các hoạt động cụ thể mới nhất đó, nhìn rộng ra, bức tranh từ thiện xã hội của Phật giáo Việt Nam trong năm 2025 cho thấy một quy mô lớn và chiều sâu đáng suy ngẫm. Theo báo cáo của Ban Từ thiện xã hội Trung ương tại Hội nghị tổng kết công tác Phật sự năm 2025 tổ chức tại TP.HCM, tổng kinh phí mà các cấp Giáo hội dành cho công tác từ thiện xã hội trong năm qua đã vượt hơn 2.161 tỉ đồng. Con số ấy không chỉ phản ánh nỗ lực vận động nguồn lực, mà còn cho thấy niềm tin xã hội đối với Phật giáo trong vai trò đồng hành cùng dân tộc.

Nguồn lực ấy đã được phân bổ vào nhiều lĩnh vực thiết thực: cứu trợ đồng bào bị thiên tai; hỗ trợ người nghèo, người yếu thế; trao học bổng cho học sinh, sinh viên khó khăn; xây dựng nhà tình thương, nhà đại đoàn kết; tặng xe đạp, xe lăn; xây cầu, làm đường nông thôn, đào giếng nước sạch. Đặc biệt, các chương trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng như mổ mắt cho người bị đục thủy tinh thể, khám chữa bệnh và phát thuốc miễn phí, hỗ trợ phẫu thuật tim, phẫu thuật mắt cho bệnh nhân nghèo… đã mang lại ánh sáng, sự sống và niềm hy vọng cho hàng chục nghìn người.

Đằng sau những con số và danh mục công việc ấy là một triết lý từ thiện mang đậm dấu ấn Phật giáo: từ bi phải đi đôi với trí tuệ.

Từ bi giúp người khác bớt khổ, nhưng trí tuệ giúp việc giúp người không rơi vào hình thức, không nuôi dưỡng sự lệ thuộc, mà hướng đến nâng đỡ bền vững. Vì vậy, bên cạnh việc cứu trợ khẩn cấp, Phật giáo còn chú trọng các mô hình hỗ trợ lâu dài như dạy nghề miễn phí, nuôi dưỡng trẻ mồ côi, chăm sóc người già neo đơn, duy trì các bếp ăn từ thiện, nhà dưỡng lão, Tuệ Tĩnh Đường và phòng phát thuốc Đông - Tây y tại nhiều địa phương.

Tinh thần ấy đặc biệt được thể hiện rõ trong các chương trình Tết. Với Phật giáo, trao một phần quà Tết không chỉ là “cho” mà là “chia”, chia sẻ niềm vui, san sẻ nỗi lo, để người nghèo không bị bỏ lại bên lề mùa xuân. Một túi gạo, một hộp bánh, một phong bao lì xì có thể không thay đổi hoàn cảnh, nhưng đủ để người nhận cảm thấy mình được nhớ đến, được tôn trọng trong phẩm giá làm người. Đó chính là giá trị nhân văn sâu xa mà Phật giáo luôn gìn giữ trong công tác từ thiện.

Ở tầm chiến lược, Ban Từ thiện xã hội Trung ương xác định từ thiện xã hội là một trong những công tác trọng tâm của Giáo hội, không tách rời mà gắn bó hữu cơ với hoằng pháp, giáo dục và xây dựng đời sống đạo đức xã hội. Năm 2026, trên nền tảng những kết quả đã đạt được, Ban tiếp tục triển khai các hoạt động gây quỹ và từ thiện tại các địa phương; phối hợp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Cà Mau thực hiện chương trình nước uống tinh khiết cho học sinh, xây dựng và sửa chữa khu vệ sinh trường học đạt chuẩn; vận động thành lập Bệnh viện Phật giáo; củng cố và nhân rộng hệ thống Tuệ Tĩnh Đường trên cả nước. Những định hướng này cho thấy tầm nhìn dài hạn, hướng đến chăm sóc an sinh xã hội một cách căn cơ và bền vững.

Song hành với đó, công tác hướng dẫn Phật tử cũng góp phần quan trọng trong việc nuôi dưỡng tinh thần từ bi và trách nhiệm xã hội. Năm 2025, Ban Hướng dẫn Phật tử Trung ương ghi nhận sự phát triển mạnh mẽ của các đạo tràng, khóa tu, lớp giáo lý, hội trại và đơn vị Gia đình Phật tử trên cả nước. Một điểm nhấn đáng chú ý là hội trại “Tự hào dân tộc - Tri ân báo ân” tổ chức tại chùa Quốc Ân Khải Tường (Đồng Nai) với gần 3.000 trại sinh và tình nguyện viên tham dự. Không chỉ là một sự kiện sinh hoạt, hội trại còn là không gian giáo dục lý tưởng để thế hệ trẻ Phật tử thấm nhuần tinh thần yêu nước, biết ơn và dấn thân phụng sự.

Chính từ môi trường giáo dục ấy, lực lượng Phật tử trẻ được hun đúc lý tưởng sống đẹp, sống có ích, sẵn sàng tham gia các hoạt động từ thiện xã hội. Trong năm 2025, riêng hệ thống Ban Hướng dẫn Phật tử các cấp đã đóng góp 156 tỉ đồng để hỗ trợ đồng bào vùng bão lũ miền Bắc và miền Trung. Đó là minh chứng sinh động cho sự kết hợp hài hòa giữa tu học và hành đạo, giữa đời sống tâm linh và trách nhiệm công dân.

Nhìn từ góc độ xã hội, các hoạt động “Tết yêu thương” của Phật giáo không chỉ góp phần giảm bớt khó khăn vật chất, mà còn lan tỏa những giá trị đạo đức tích cực trong cộng đồng. Khi lòng từ bi được thực hành một cách có tổ chức, có định hướng, nó trở thành sức mạnh mềm, góp phần củng cố niềm tin xã hội, bồi đắp khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đó cũng là cách Phật giáo Việt Nam tiếp nối truyền thống “hộ quốc an dân”, đồng hành cùng dân tộc qua mọi thăng trầm lịch sử.

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, khi nhịp sống gấp gáp và những áp lực kinh tế - xã hội dễ làm con người xa cách nhau, tinh thần “Tết yêu thương” mà Phật giáo khơi dậy càng trở nên quý giá. Nó nhắc chúng ta rằng, Tết không chỉ nằm ở mâm cao cỗ đầy, mà nằm ở sự ấm áp của tình người; không chỉ ở niềm vui cá nhân, mà ở khả năng mở lòng với nỗi khổ của tha nhân.

Từ những chuyến xe quà xuân lăn bánh về vùng khó, từ những bếp ăn đỏ lửa đêm giao thừa, từ những ca mổ mắt trả lại ánh sáng cho người nghèo, có thể thấy rõ một thông điệp xuyên suốt: Phật giáo Việt Nam đang và sẽ tiếp tục chọn con đường nhập thế, lấy con người làm trung tâm, lấy từ bi làm động lực và lấy trí tuệ làm kim chỉ nam. Trong dòng chảy ấy, “Tết yêu thương” không chỉ là một khẩu hiệu, mà là một thực hành sống động của đạo Phật giữa lòng dân tộc.