Trăn trở đầu ra cho giáo dục Phật giáo

Vì vậy, học tập luôn được xem là vấn đề cấp thiết của hiện tại. Tuy nhiên, đầu ra cho sinh viên sau tốt nghiệp cũng phải được đặt lên hàng đầu, để người học có môi trường làm việc và cống hiến. Giáo dục Phật giáo của chúng ta thì sao?

Sự phát triển ở hiện tại

Sự tồn tại của một tôn giáo đóng vai trò quan trọng đối với mỗi quốc gia. Khi đời sống vật chất có nhiều biến động và mất cân bằng, tôn giáo chính là điểm tựa để dung hòa những bất an ấy. Với Phật giáo, việc Phật hóa đời sống gia đình ngày càng đi sâu vào từng người Phật tử nói riêng và người Việt Nam nói chung. Qua đó, có thể thấy rõ sự nỗ lực của Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam trong việc truyền bá chánh pháp.

Việc phát triển hệ thống giáo dục đào tạo từ sơ cấp đến đại học, cũng như đưa giáo lý vào đời sống, đã được triển khai mạnh mẽ. Trong công cuộc hoằng dương chánh pháp ấy, dĩ nhiên không tránh khỏi những bất cập, nhưng cũng không thể phủ nhận những mặt tích cực đang hiện hữu.

Song hành với quá trình đó, hệ thống giáo dục Phật giáo từ sơ cấp, trung cấp, cao đẳng đến học viện được hình thành và phát triển trên khắp cả nước. Tuy nhiên, một thực tế tưởng như không quá nan giải đối với giáo dục xã hội lại đang trở thành bài toán khó của giáo dục Phật giáo: đầu ra cho Tăng Ni sinh sau tốt nghiệp.

Đó vẫn là nỗi trăn trở của những người tâm huyết với Phật giáo nước nhà.

Tín hiệu khả quan đi cùng nỗi trăn trở

Nhìn vào hệ thống đào tạo Phật giáo hiện nay, ai cũng có thể nhận ra những tín hiệu đáng mừng và hiệu ứng tích cực đối với môi trường giáo dục xung quanh. Từ chỗ ban đầu chỉ là những lớp bổ túc giáo lý tại các tổ đình, tự viện, đáp ứng nhu cầu học hỏi của Tăng Ni sinh, dần dần hệ thống giáo dục chuyên nghiệp đã ra đời.

Các trường trung cấp, cao đẳng và học viện Phật giáo trở thành môi trường đào tạo lý tưởng cho những ai muốn tiếp cận, nghiên cứu sâu kho tàng giáo lý của Đức Phật. Việc hình thành hệ thống đào tạo này không chỉ giúp giáo dục Phật giáo có cơ cấu bài bản hơn mà còn tạo sức hút với những người muốn tìm hiểu đạo Phật. Qua đó khẳng định giáo dục Phật giáo là một hệ thống có tổ chức và quy mô như các trường đại học ngoài xã hội.

Hiện nay, hệ thống Học viện Phật giáo được phân bổ ở cả ba miền: Hà Nội, Huế và TP.HCM, Cần Thơ. Song song đó là hệ thống cao đẳng, trung cấp Phật học trải dài từ Bắc chí Nam. Các lớp sơ cấp Phật học tại tổ đình, tự viện cũng ngày càng được chư Tăng Ni quan tâm khai mở.

Số lượng Tăng Ni sinh tuyển sinh mỗi năm tăng hơn trước. Trình độ học vấn và sự trẻ hóa cũng được cải thiện. Đội ngũ giảng sư, giảng viên được đầu tư bài bản hơn. Việc phân ngành học giúp Tăng Ni sinh có thêm cơ hội lựa chọn phù hợp với năng lực bản thân. Đối tượng tuyển sinh cũng mở rộng hơn, không chỉ dành cho người xuất gia mà cả cư sĩ, học giả tại gia muốn nghiên cứu chuyên sâu Phật pháp.

Đó là những chuyển mình đáng ghi nhận của nền giáo dục Phật giáo. Tuy nhiên, để đạt được chiều sâu và chất lượng thật sự, vẫn còn nhiều vấn đề cần nhìn nhận thẳng thắn.

Thứ nhất, dù đội ngũ giảng viên đã được trẻ hóa và nâng tầm trong những năm gần đây nhưng vẫn thiếu sự đồng đều. Không nhiều vị giảng sư được trang bị đầy đủ phương pháp sư phạm. Việc lên lớp đôi khi còn bị chi phối bởi Phật sự khác.

Nếu nhìn khách quan, lỗi không hoàn toàn thuộc về chư tôn đức tham gia giảng dạy, mà còn do Giáo hội mà cụ thể là các trường chưa có chính sách quan tâm và chế độ phù hợp dành cho những người làm công tác giáo dục.

Thứ hai, việc học của một bộ phận Tăng Ni sinh vẫn còn thiếu sự nghiêm túc. Có dịp tiếp xúc với nhiều học Tăng, học Ni mới thấy không ít người học chỉ để cho có. Chùa xa, kinh tế khó khăn, nhiều khi còn phải lo việc chùa nên việc học không được chú trọng.

Có những vị đi học chỉ vì yêu cầu bắt buộc để đủ điều kiện thụ giới. Khi đã có giới pháp làm tư lương trên con đường tu tập thì lại lơ là việc bồi đắp tri thức.

Thứ ba, đây cũng là vấn đề bức thiết nhất của giáo dục Phật giáo hiện nay: Tăng Ni sinh sau khi tốt nghiệp sẽ đi về đâu?

Mỗi năm, các học viện đào tạo hàng trăm cử nhân Phật học. Nhưng có bao nhiêu người thật sự được đóng góp vào công cuộc xiển dương chánh pháp? Có bao nhiêu người được đem sở học của mình để truyền trao cho Phật tử? Có bao nhiêu vị được tạo cơ hội đứng lớp, giảng dạy hay tham gia các công tác chuyên môn của Giáo hội?

Đâu là giải pháp?

Sinh viên ngoài xã hội sau khi ra trường còn có thể tìm việc tại các cơ quan, tổ chức để duy trì cuộc sống. Nhưng với người tu, nhiều nơi vẫn mang tư tưởng rằng chỉ cần giữ giới, siêng tu là đủ, việc học có hay không cũng không quan trọng.

Điều đó khiến không ít người được đào tạo bài bản rơi vào hoang mang về con đường mình đã chọn. Một số khác học chỉ để có bằng cấp, học như “cưỡi ngựa xem hoa”, vì cuối cùng cũng không biết sẽ ứng dụng vào đâu.

Cầm tấm bằng cử nhân Phật học nhưng không có môi trường để cống hiến là điều khiến nhiều Tăng Ni sinh trăn trở. Ngay cả việc tham gia phục vụ Giáo hội tại địa phương đôi khi cũng rất hạn chế.

Người trẻ muốn cống hiến, muốn khẳng định năng lực nhiều khi gặp không ít khó khăn.

Tất cả cho thấy những bất cập của giáo dục Phật giáo hiện nay. Nhìn vào báo cáo tổng kết hằng năm, người ta có thể choáng ngợp trước tốc độ phát triển của giáo dục Phật giáo. Nhưng số lượng nhiều chưa đồng nghĩa với chất lượng.

Đầu vào ồ ạt nhưng đầu ra lại bơ vơ với nhiều trăn trở.

Thiết nghĩ, ta không nên chạy theo thành tích tuyển sinh, hay số lượng cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ được đào tạo mỗi năm. Điều cần thiết hơn là nhìn thẳng vào thực trạng: có bao nhiêu phần trăm Tăng Ni sinh sau tốt nghiệp được phục vụ Giáo hội, được phát huy năng lực và sở học của mình?

Nếu bài toán ấy không được giải thì câu hỏi đặt ra là: ai sẽ là người chịu trách nhiệm định hướng cho Tăng Ni sinh để việc dạy không còn là “dạy cho có”, việc học không còn là “học cho xong”; để tri thức nhiều năm đèn sách được tiếp tục thắp sáng cho thế hệ tương lai; để không còn cảnh “đánh trống bỏ dùi”… và để người học Phật khi cầm tấm bằng cử nhân không còn phải ngậm ngùi với nỗi niềm: “Tiền lộ mang mang, vị tri hà vãng!”?