Sudatta Anāthapiṇdika - Đệ nhất bố thí

Công hạnh quá khứ:

− Tiền thân của trưởng giả Sudatta Anāthapiṇdika (Tu-đạt-đa Cấp-cô-độc) là một triệu phú trong thành Haṃsavatī, đi nghe Phật Padumuttara (Thắng Liên Hoa) thuyết pháp. Ông chứng kiến một nam cận sự được Thế Tôn ban địa vị Đệ nhất về hạnh bố thí, liền sanh tâm hoan hỷ tổ chức một cuộc đại thí cúng dường Phật và Tăng. Sau buổi pháp hội bảy ngày, ông phát nguyện địa vị như trên và được Đức Phật thọ ký.

Tapussa và Bhallika - Hai vị đệ nhất nam cư sĩ quy y đầu tiên

Đời sống hiện tại:

− Sau khi luân lưu nhiều cõi hạnh phúc, kiếp này ông tái sanh vào gia đình ông bá hộ Sumana ở kinh thành Sāvatthi (Xá Vệ), nước Kosala, được đặt tên là Sudatta (Tu-đạt-đa). Ông còn có thêm biệt hiệu khác là Anāthapiṇḍika (Cấp-cô-độc, người hay cứu giúp kẻ bần cùng) do tính tình rộng rãi, hào phóng ngay từ thuở nhỏ.

− Khi trưởng thành, ông kết duyên vợ chồng với bà Puñña-lakkhaṇā, có một cậu con trai tên Kāla và ba cô con gái: Mahā-subhaddā, Cūla-subhaddā và Sumanā.

− Ngày nọ, vì công việc làm ăn xa nên ông Anāthapiṇḍika đến Rājagaha (Vương Xá) tá túc ở nhờ nhà anh vợ. Thấy anh tổ chức sửa soạn bữa cơm linh đình, ông ngạc nhiên hỏi và được đáp lại rằng ngày mai Đức Phật sẽ đến nhà họ thọ trai.

− Vừa nghe danh hiệu Phật, ông hoan hỷ cùng tột thốt lên lời tán thán, mong chờ thời gian nhanh trôi qua để diện kiến Thế Tôn. Quá nôn nao, tối đó ông không ngủ được, ông quyết định ra đi ngay trong đêm đến tinh xá Trúc Lâm gặp Ngài.

− Băng qua cánh rừng heo hút, nghĩa địa lạnh băng nhưng ông không hề sợ hãi vì tưởng niệm ân đức Phật. Lòng tín thành sâu sắc với Đức Thế Tôn làm thân ông phát sáng, xua tan bóng đêm và nhờ sự trợ giúp của một Dạ-xoa, ông nhanh chóng tới trước cửa tinh xá. Lúc này mới rạng sáng tinh sương, Đức Phật đang đi kinh hành.

− Gặp Phật, ông trưởng giả vui mừng quỳ xuống đảnh lễ. Sau khi nghe Thế Tôn thuyết pháp, ông chứng quả Dự Lưu và thỉnh Phật về nhà thọ trai. Ở nhà anh vợ, ông đóng góp thêm nhiều thứ cho bữa trai soạn long trọng hơn và tự tay dâng mọi vật thực đến quý Ngài.

− Xong việc, ông Anāthapiṇḍika (Cấp-cô-độc) trở về thành Sāvatthi (Xá Vệ), tìm một khu đất yên tĩnh để xây dựng tịnh xá cho Phật và Tăng đoàn. Nhận thấy vườn cây của Thái tử Jeta (Kỳ-đà) thích hợp, ông hỏi mua nhưng Thái tử ra giá rất đắt – lót vàng được tới đâu thì bán tới đó. Ông trưởng giả không nề hà, sai gia nhân về chở vàng trong kho, lót đầy cả khu vườn.

− Khâm phục trước sự hào phóng của Anāthapiṇḍika, Thái tử quyết định đến gặp Phật xem đó là người thế nào mà khiến ông ta chịu bỏ số tiền lớn đến vậy. Đến khu vườn là lúc trưởng giả thỉnh Thế Tôn đến chỉ điểm việc xây dựng tinh xá, Thái tử vừa trông thấy bóng Thế Tôn thôi đã sanh lòng tịnh tín và cúng dường phần cây còn lại trong vườn. Từ đó tịnh xá được đặt tên là Kỳ thọ Cấp Cô Độc Viên.

− Dưới sự trông coi giám sát của Trưởng lão Sāriputta, tinh xá Jetavanna (Kỳ Viên) nhanh chóng hoàn thành. Lễ khánh thành tổ chức long trọng, ông Anāthapiṇḍika tiếp tục bỏ ra số tiền lớn tương đương việc mua vườn xây tinh xá (180 triệu tiền vàng) để tổ chức pháp hội cúng dường đến chư Tăng trong bốn tháng.

− Ông còn kiến tạo thêm năm trăm chỗ ở dành cho khách vãng lai, bố thí thường xuyên cho dân làng, người tàn tật… Buổi lễ diễn ra với nhiều sự lợi ích, trong khoảng thời gian đó có vô số cư sĩ tín tâm vào Tam Bảo và hàng ngàn người gia nhập Tăng đoàn.

− Sau sự cúng dường rộng lớn ấy, gia sản nhà ông trưởng giả dần kiệt huệ. Tuy nhiên ông không từ bỏ việc bố thí, cả gia đình đều đồng lòng với ông như vậy. Trong nhà chỉ còn một bát gạo nấu nồi cháo đủ ăn một bữa, khi ấy Đức Phật đi khất thực vừa hay đến trước cửa nhà ông. Trưởng giả thỉnh Phật vào nhà, dâng lên bát cháo cuối cùng vì ông nghĩ rằng được cúng dường cho Phật là điều hạnh phúc dù có chết đói cũng chẳng sao cả. Nhờ phước xả thí mà tài sản của trưởng giả tăng nhiều hơn xưa.

− Kể từ khi đó ông càng có tín tâm mạnh mẽ hơn, mỗi ngày ông đều đến viếng thăm Phật hai lần và lúc nào đi cũng đem theo vật thực cúng dường. Thế Tôn thường thuyết giảng cho ông nhiều bài pháp mặc dù ông không bao giờ hỏi điều gì vì sợ làm phiền Ngài.

− Một lần, Phật và chư Tăng du hành phương khác, tịnh xá Kỳ Viên vắng bóng cho nên ông rất buồn vì không có ai để vấn an. Theo lời thỉnh cầu, Đức Thế Tôn cho phép trồng cây Bồ-đề trước cửa tinh xá để Phật tử đến lễ bái cúng dường như khi Ngài có mặt.

− Nhờ sự dìu dắt của trưởng giả mà tất cả thành viên trong gia đình ông đều sùng đạo và chứng đắc Thánh quả. Họ giúp đỡ và hỗ trợ ông trong công việc bố thí cúng dường và hộ độ chư tỳ-khưu.

− Đức Phật ban cho ông trưởng giả Sudatta Anāthapiṇdika danh hiệu Đệ nhất bố thí trong hàng cận sự nam giữa hội chúng.

− Ông Anāthapiṇdika lâm chung trước Phật. Khi bệnh nặng ông bảo người nhà đến thỉnh Ngài Sāriputta và Ngài Ānanda đến thuyết pháp cho ông nghe. Khi nghe giảng, ông nhớ lại những việc làm thiện lành của mình và an trụ tâm vào đời sống phạm hạnh, nhờ vậy ông thoát khỏi cơn đau hành hạ. Ông cúng dường bữa ăn cuối cùng của mình cho hai vị Trưởng lão, sau đó tắt thở, tái sanh vào cõi trời Tusita (Đâu Suất).

− Tối hôm ấy, Thiên nhân Anāthapiṇdika với ánh sáng rực rỡ đến tinh xá Kỳ Viên đảnh lễ Đức Phật và tán dương Ngài sau đó trở về Thiên giới.

Tài liệu được soạn dựa theo

Tăng Chi Bộ Kinh – chương Một Pháp

Phẩm Người Tối Thắng.

Đan Tâm biên soạn.