Ánh sáng từ bi trong bài phát biểu của Tổng thống Hàn Quốc

Điều đáng chú ý ở đây không nằm ở việc người đứng đầu một quốc gia tham dự lễ Phật đản, mà nằm ở thông điệp ông lựa chọn gửi đến xã hội: hãy quan tâm nhiều hơn đến những người yếu thế, hãy biết lắng nghe nhau và hãy cùng nhau xây dựng một cộng đồng biết chung sống thay vì chỉ cạnh tranh.

Trong đời sống chính trị hiện đại, người ta thường nói nhiều về tăng trưởng kinh tế, công nghệ, năng lực cạnh tranh hay vị thế quốc gia. Đó đều là những mục tiêu quan trọng. Nhưng phía sau những con số tăng trưởng ấy luôn là những con người bằng xương bằng thịt với những nỗi lo rất thật: áp lực việc làm, già hóa dân số, khủng hoảng sức khỏe tinh thần, sự cô đơn và cảm giác bị bỏ lại phía sau.

Hàn Quốc là một trong những quốc gia phát triển hàng đầu châu Á. Nhưng cũng chính đất nước ấy đang đối mặt với nhiều vấn đề xã hội đáng suy ngẫm. Tỷ lệ sinh thấp kỷ lục, dân số già hóa nhanh, áp lực học tập và công việc nặng nề, tình trạng trầm cảm và tự tử ở mức đáng báo động. Thành công về kinh tế không tự động mang lại bình an cho tâm hồn.

Có lẽ vì vậy mà khi đứng trước hàng vạn người trong ngày Đức Phật đản sinh, Tổng thống Lee Jae Myung không nói nhiều về các chỉ tiêu kinh tế hay những chương trình đầu tư. Ông nói về việc lắng nghe tiếng nói của người yếu thế, về sự cảm thông. Và, ông nói về tinh thần bao dung đối với những người bị gạt ra bên lề xã hội.

Đó không chỉ là một phát biểu mang màu sắc tôn giáo. Đó là một cách tiếp cận chính sách công từ góc nhìn nhân văn, bởi xét cho cùng, mục đích cuối cùng của mọi thể chế không phải là tạo ra những bảng số liệu đẹp, mà là giúp con người sống hạnh phúc, an toàn và có phẩm giá hơn.

Điều làm tôi chú ý nhất là khi Tổng thống Lee Jae Myung nhắc lại vai trò của Phật giáo trong những giai đoạn khó khăn của đất nước. Ông nói rằng những ngọn đèn nơi các ngôi chùa chưa bao giờ tắt, dù Hàn Quốc trải qua chiến tranh, nghèo đói, thiên tai hay xung đột xã hội. Đó là một hình ảnh rất đẹp.

Ngọn đèn ấy không chỉ là ánh sáng vật lý. Đó là ánh sáng của niềm hy vọng. Trong những lúc con người tuyệt vọng nhất, điều họ cần đôi khi không phải là những bài diễn văn hùng hồn mà là một nơi để dừng lại, một nơi để thở, để được lắng nghe và để tìm lại sự bình an trong tâm hồn.

Nhiều người vẫn cho rằng tôn giáo là chuyện riêng của đời sống tinh thần. Nhưng lịch sử cho thấy những giá trị tốt đẹp của tôn giáo luôn có tác động mạnh mẽ đến đời sống xã hội. Lòng từ bi, sự bao dung, tinh thần phụng sự và ý thức cộng đồng không chỉ giúp một cá nhân sống tốt hơn mà còn góp phần tạo nên một xã hội lành mạnh hơn.

Khi Tổng thống Lee Jae Myung nói rằng chính phủ sẽ lấy những giáo lý quý báu của Đức Phật làm ánh sáng dẫn đường, có lẽ ông không muốn biến quốc gia thành một nhà nước tôn giáo. Điều ông muốn nhấn mạnh là những giá trị phổ quát của Phật giáo như từ bi, trí tuệ và trách nhiệm xã hội hoàn toàn có thể trở thành nguồn cảm hứng cho việc hoạch định chính sách.

Thực tế, thế giới hôm nay đang thiếu điều đó. Chúng ta có rất nhiều tiến bộ về công nghệ nhưng lại thiếu sự kết nối giữa người với người. Chúng ta có khả năng giao tiếp tức thời với mọi nơi trên thế giới nhưng ngày càng nhiều người cảm thấy cô đơn. Chúng ta có vô số cơ hội phát triển cá nhân nhưng cũng chứng kiến sự gia tăng của chủ nghĩa vị kỷ và cực đoan.

Trong bối cảnh ấy, lời kêu gọi về một xã hội biết “cộng sinh” và “cùng thịnh vượng” mang ý nghĩa đặc biệt. Bởi nếu mỗi cá nhân chỉ quan tâm đến lợi ích của mình, mỗi nhóm chỉ bảo vệ lợi ích của nhóm mình, mỗi quốc gia chỉ theo đuổi lợi ích riêng thì những xung đột mới sẽ tiếp tục xuất hiện.

Triết lý của Đức Phật từ hơn 2.600 năm trước lại trở nên thời sự một cách kỳ lạ. Đức Phật dạy về duyên sinh, nghĩa là mọi sự vật hiện tượng đều liên hệ với nhau. Hạnh phúc của một người không thể tách rời hạnh phúc của cộng đồng. Sự bình an của một quốc gia cũng không thể tách rời sự ổn định của khu vực và thế giới.

Một chi tiết khác đáng chú ý là việc Tổng thống Lee cùng Đệ nhất phu nhân đến thăm các ngôi chùa tiêu biểu của cả ba tông phái Phật giáo lớn trong cùng một ngày. Hành động ấy mang tính biểu tượng nhiều hơn nghi thức. Qua đó, gửi đi thông điệp về sự tôn trọng đa dạng, về tinh thần hòa hợp và kết nối.

Có lẽ đó cũng là điều mà các xã hội hiện đại đang rất cần. Không phải ai cũng phải giống nhau. Không phải ai cũng phải suy nghĩ như nhau. Nhưng chúng ta cần học cách chung sống với sự khác biệt bằng tinh thần đối thoại thay vì đối đầu.

Nhìn từ Việt Nam, bài phát biểu của Tổng thống Hàn Quốc cũng gợi lên nhiều suy nghĩ. Một quốc gia muốn phát triển bền vững không chỉ cần hạ tầng hiện đại, nguồn nhân lực chất lượng cao hay những tập đoàn lớn mà còn cần một nền tảng đạo đức xã hội vững chắc, nơi lòng nhân ái, sự tử tế và tinh thần trách nhiệm được nuôi dưỡng mỗi ngày.

Ánh sáng của những chiếc đèn lồng trong lễ Phật đản ở Seoul rồi sẽ tắt khi đêm qua đi nhưng thông điệp được gửi gắm từ buổi lễ ấy vẫn còn nguyên giá trị. Trong một thời đại đầy bất định, có lẽ điều thế giới cần nhất không chỉ là những chiến lược phát triển mới, mà còn là sự trở về với những giá trị căn cốt của con người: biết yêu thương, biết lắng nghe, biết bao dung và biết cùng nhau bước tới. Đó cũng chính là ánh sáng mà Đức Phật đã thắp lên từ hơn hai thiên niên kỷ trước, và đến hôm nay vẫn còn soi rọi cho nhân loại.