450
“Biết mình có tham, là bước đầu của sự hết tham”
Hỏi: Thưa sư trong ta luôn có tham để nhận ra đang diễn ra và đoạn trừ nó. Phải thực hành hàng ngày như thế nào ạ?
Phật tử thân mến, câu hỏi của con rất thiết yếu, đi thẳng vào cốt lõi của sự tu tập. Nhận ra tham (lobha) đang diễn ra và đoạn trừ nó là công phu cả đời.
Sư sẽ chia sẻ vài phương cách thực hành cụ thể hàng ngày, dựa trên lời Phật dạy:
1. Thiết lập chánh niệm làm nền tảng:
Trước mỗi hành động: Dừng lại một nhịp thở, tự hỏi: “Hành động này xuất phát từ tham, từ sân hay từ tâm rộng lượng, từ bi?”. Chỉ cần dừng lại và hỏi, con đã tạo ra khoảng trống để thấy rõ.
Khi tiếp xúc với đối tượng ham muốn (vật đẹp, món ngon, lời khen...): Hãy ý thức ngay cái “cảm giác ưa thích, muốn có, muốn giữ” vừa khởi lên. Đơn giản nhận biết: “À, tham đang có mặt”. Đừng tự trách, chỉ cần thấy nó như một hiện tượng tâm lý đến rồi đi.
2. Quán chiếu bằng trí tuệ (Panna):
Quán vô thường: Khi tham khởi lên với một đối tượng, hãy tự nhắc: “Điều này/người này/vật này không trường tồn. Ngay cả cảm giác tham này cũng đang thay đổi. Nếu ta nắm giữ, khổ đau sẽ theo sau.”
Quán tưởng bất tịnh (đối với tham dục): Quán chiếu về thân thể (của mình và người) dưới góc độ cấu tạo bởi các thành phần không sạch sẽ, theo đúng tinh thần “thân bất tịnh” trong pháp quán Tứ Niệm Xứ. Đây không phải để chán ghét thân, mà để thấy bản chất thực của nó, giúp giảm sự bám víu.
Quán từ bi (đối với tham lam, keo kiệt): Khi tham lam về tiền bạc, vật chất nổi lên, hãy rải tâm từ đến với những người thiếu thốn. Hãy nghĩ đến niềm vui của sự sẻ chia. Thực hành bố thí dù nhỏ, là thuốc giải trực tiếp cho lòng tham.
3. Giữ giới (Sila) làm hàng rào phòng hộ:
Giữ các giới luật (dù là 5 giới căn bản) một cách nghiêm túc. Giới như bờ đê ngăn nước lũ. Khi có giới, con dễ nhận ra ngay khi tâm tham vượt qua “bờ đê” để kéo ta vào hành động bất thiện.
4. Thực hành Thiền định (Samadhi):
Thiền chỉ (Samatha): An trú tâm vào một đề mục (như hơi thở). Tâm an tịnh, sức mạnh của tham sẽ yếu đi. Con có đủ sáng suốt để nhìn nó. Thiền quán (Vipassana): Trực tiếp quán sát tâm tham như một đối tượng. Không đồng hóa với nó (“Tôi tham”), mà chỉ thấy rõ: “Có một cảm thọ khởi lên, một tâm sở tham khởi lên, và nó đang hoại diệt”.
5. Sống tỉnh thức trong sinh hoạt hàng ngày:
Ăn uống: Ăn với sự biết đủ, biết ơn. Khi muốn lấy thêm phần ngon, hãy dừng lại và quán xem đó có phải là nhu cầu của thân hay chỉ là sự thèm muốn của tâm.
Tiêu dùng, mua sắm: Tự hỏi: “Mình có thực sự cần nó không, hay chỉ muốn thỏa mãn cảm giác ‘có được’, ‘sở hữu’?”. Giao tiếp: Khi muốn được chú ý, được công nhận (một dạng tham danh), hãy nhận diện và buông bỏ ý muốn đó. Lắng nghe nhiều hơn.
Tóm lại, con hãy xem tâm mình như một dòng sông. Tham là những cơn sóng. Công phu hàng ngày là ngồi trên bờ, thấy rõ từng cơn sóng khởi lên, mạnh yếu thế nào, rồi lặng xuống. Đừng nhảy xuống sông để vật lộn với sóng (đàn áp, chối bỏ), cũng đừng để sóng cuốn đi (buông theo nó). Chỉ cần thấy rõ ràng, với sự kiên nhẫn và từ bi với chính mình.
Sự thực hành này cần sự kiên trì, như mài gạch thành gương. Mỗi lần nhận diện và không hành động theo tham là con đã cắt đứt một mắt xích trong thói quen lâu đời. Hãy bắt đầu từ những điều nhỏ nhất. Luôn nhớ: “Biết mình có tham, đó là bước đầu của sự hết tham.”
CÙNG NHAU XIỂN DƯƠNG ĐẠO PHẬT
Tuân theo truyền thống Phật giáo, chúng tôi cung cấp tài liệu giáo dục Phật giáo phi lợi nhuận. Khả năng duy trì và mở rộng dự án của chúng tôi hoàn toàn phụ thuộc vào sự hỗ trợ của bạn. Nếu thấy tài liệu của chúng tôi hữu ích, hãy cân nhắc quyên góp một lần hoặc hàng tháng.
STK: 117 002 777 568
Ngân hàng Công thương Việt Nam
(Nội dung: Họ tên + tài thí Xiển dương Đạo Pháp)
TIN LIÊN QUAN
Dành cho bạn
Làm thế nào để bền bỉ, không phân tâm với lựa chọn của mình?
Phật giáo thường thức
19:52 10/06/2026
Hỏi: Con vừa mới thay đổi kế hoạch về đường đi của mình, con thấy mình làm vậy cũng mạo hiểm. Tuy nhiên nếu không thể quyết định thì lại không được. Làm thế nào để mình có thể bền bỉ với lựa chọn đó cho tới cùng và không phân tâm thưa Thầy?
Những đặc điểm của pháp theo đúng Chánh pháp
Phật giáo thường thức
18:40 10/06/2026
Ngày nay, có vô số sách vở, bài giảng, khóa tu, pháp môn và những cách giải thích khác nhau về Phật pháp. Người học Phật nếu không có tiêu chuẩn để đối chiếu rất dễ rơi vào tình trạng hoang mang, không biết đâu là Chánh pháp, đâu là những điều được thêm thắt về sau.
Vì sao có những người vừa gặp đã thấy mến ngay?
Phật giáo thường thức
17:49 10/06/2026
Chắc hẳn ai trong đời cũng từng có trải nghiệm rất đặc biệt. Có những người quen biết nhiều năm nhưng vẫn cảm thấy xa cách. Ngược lại, có những người chỉ mới gặp lần đầu, nói chuyện vài phút đã thấy gần gũi, tin tưởng và quý mến một cách tự nhiên. Cảm giác ấy đến nhanh đến mức đôi khi chính chúng ta cũng không lý giải được.
Chánh niệm dành cho y bác sĩ và nhân viên ngành y
Phật giáo thường thức
15:15 10/06/2026
Ngành y là một trong những nghề cao quý nhất. Người thầy thuốc không chỉ chữa lành thân bệnh mà còn góp phần xoa dịu nỗi đau tinh thần, mang lại hy vọng cho con người trong những thời khắc mong manh nhất của cuộc đời.
