450
Đối trị tâm phóng dật theo cách của nhà thiền
Câu hỏi: Bạch Ngài, trong lúc hành thiền, rất nhiều ý nghĩ cứ khởi lên liên tục trong tâm trí con. Đây là một thử thách lớn và con chưa biết cách vượt qua.
Vậy nên, con muốn hỏi: mỗi khi tâm bắt đầu suy nghĩ, phóng dật hay lang thang theo vọng tưởng, thì ccon nên làm gì? Con nên tiếp tục theo dòng suy nghĩ ấy cho đến khi nó tự lắng xuống, hay là nên dừng lại và quay trở về với đề mục chính - chẳng hạn như hơi thở, như cách mà người mới bắt đầu thường được hướng dẫn? (Một nữ Phật tử)
- Thiền sư Ottamathara: Thật ra, việc tâm lang thang suy nghĩ là điều tự nhiên - nhất là với những người sống trong xã hội, bận rộn với công việc - vốn làm nhân viên văn phòng nhà nước suốt 13 năm. Tâm của cô đã quen với sự chú ý vào công việc, vào người khác và vào các nguyên tắc, kỷ luật của xã hội. Do đó, tâm đã hình thành thói quen bám chấp vào các đối tượng bên ngoài thân - tâm, và rất khó nhận ra bản chất thật của hiện tại.
Muốn biết điều đúng, trước hết ta phải hiểu điều chưa đúng - cụ thể ở đây là nhận ra “tâm bất ổn” (unstable mind), và hiểu nguyên nhân khiến tâm trở nên như vậy.
Tâm phóng dật đã trở thành thói quen phổ biến của con người hiện đại. Trước khi hành thiền, ta thường không hề biết rằng tâm mình bất ổn, phóng dật. Nhưng nhờ thực hành thiền, ta mới bắt đầu nhận ra điều đó nơi chính mình. Đó là một sự hiểu biết đúng đắn - Chánh kiến.
Điều quan trọng là ta phải tiếp tục tỉnh thức và ghi nhận sự thay đổi không ngừng của tâm trong từng khoảnh khắc hiện tại. Càng biết rõ hiện trạng của tâm - dù là đang ổn định hay bất ổn - ta càng dễ buông bỏ vô minh, là cái khiến ta không thấy rõ tâm mình trong hiện tại.
Tâm luôn thay đổi. Nếu tâm đang bất ổn, thì chính sự bất ổn đó cũng là vô thường. Rồi nó sẽ qua đi, và tâm sẽ lại ổn định.
Nhưng tâm ổn định cũng không phải là trạng thái thường hằng - rồi cũng sẽ thay đổi, trở thành bất ổn lần nữa.
Đó là sự thay đổi liên tục, bất tận của tâm mà chúng ta đang sống cùng.
Ta chỉ cần hiểu đúng về điều đó, và biết dùng cả tâm ổn định lẫn bất ổn để tiếp tục làm các thiện Pháp (bố thí - trì giới - hành thiền).
Cùng với sự thực hành tinh cần theo thời gian, sự thực tập của cô chắc chắn sẽ trở nên thiện xảo hơn.
_____
* Đây là một câu hỏi trong phần vấn đáp của thiền sinh tại khoá thiền Vipassana mùa Vesak 2025 tại thiền viện Phước Sơn (Đồng Nai) từ 28/4 - 5/5/2025
CÙNG NHAU XIỂN DƯƠNG ĐẠO PHẬT
Tuân theo truyền thống Phật giáo, chúng tôi cung cấp tài liệu giáo dục Phật giáo phi lợi nhuận. Khả năng duy trì và mở rộng dự án của chúng tôi hoàn toàn phụ thuộc vào sự hỗ trợ của bạn. Nếu thấy tài liệu của chúng tôi hữu ích, hãy cân nhắc quyên góp một lần hoặc hàng tháng.
STK: 117 002 777 568
Ngân hàng Công thương Việt Nam
(Nội dung: Họ tên + tài thí Xiển dương Đạo Pháp)
TIN LIÊN QUAN
Dành cho bạn
Giải mã biểu tượng ngọn lửa thiêu thân cúng dường
Phật giáo thường thức
08:00 05/06/2026
Kinh Pháp Hoa có đang kể chuyện “tự thiêu”? Những con số khổng lồ và hình ảnh dữ dội không nhằm gây kinh hãi, mà để nói về cuộc chiến khó nhất: thắng chính mình.
Nghe pháp để sống lại điều đang nghe
Phật giáo thường thức
15:20 04/06/2026
Trong kinh nói nghe pháp có nhiều mục đích: Nghe để phá nghi, nghe để giải quyết những điểm thắc mắc nào đó, nghe để mình biết thêm điều mình chưa biết, nghe để củng cố điều mình đã biết, nghe để sống lại điều mình vừa được nghe.
Yêu thương hay chỉ là tham muốn?
Phật giáo thường thức
14:00 04/06/2026
Càng đi qua nhiều trải nghiệm, tôi càng nhận ra rằng: Không phải điều gì chúng ta gọi là “yêu” cũng là yêu thương.
Giữ gìn và phòng hộ lời nói
Phật giáo thường thức
13:06 04/06/2026
Con người thường rất khó giữ gìn lời nói của mình. Việc phòng hộ khẩu nghiệp là điều không hề dễ dàng. Có những chuyện vừa nghe được, vừa biết được là muốn đem đi kể lại ngay.
