450
Nguyên nhân phát sanh tâm sân và sáu pháp diệt tâm sân
Người nào thường phát sanh tâm sân, người ấy rất khổ tâm, tâm bực tức, nóng nảy, làm cho bộ mặt dữ tợn, trông đáng ghê tởm, đáng sợ, và còn làm cho những người gần gũi phải bị liên lụy.
Tâm sân phát sanh do nguyên nhân thù oán, có 10 điều là:
1. Thù oán do nghĩ rằng: người này đã từng làm hại ta.
2. Thù oán do nghĩ rằng: người này đang làm hại ta.
3. Thù oán do nghĩ rằng: người này sẽ làm hại ta.
4. Thù oán do nghĩ rằng: người này đã từng làm hại người thân của ta.
5. Thù oán do nghĩ rằng: người này đang làm hại người thân của ta.
6. Thù oán do nghĩ rằng: người này sẽ làm hại người thân của ta.
7. Thù oán do nghĩ rằng: người này đã từng giúp đỡ kẻ thù của ta.
8. Thù oán do nghĩ rằng: người này đang giúp đỡ kẻ thù của ta.
9. Thù oán do nghĩ rằng: người này sẽ giúp đỡ kẻ thù của ta.
10. Tức giận trong những trường hợp bất trắc: đi đạp nhằm vỏ chuối trượt té, đi vấp cục đá té đau, v.v….
- Đó là những nguyên nhân gần làm cho tâm sân phát sanh, làm khổ mình và có thể làm khổ đến người khác. Tuy nhiên, xét về những nguyên nhân xa từ quá khứ làm nhân phát sanh sân tâm, có 5 chi pháp:
1. Người có tính hay sân hận, bực tức.
2. Suy nghĩ nông cạn.
3. Người thất học, ít hiểu biết về thiện pháp, ác pháp.
4. Gặp phải đối tượng không hài lòng.
5. Gặp phải điều thù oán (trong 10 điều thù oán).
Đó là những nguyên nhân gần, nguyên nhân xa dễ phát sanh sân tâm.
Người nào thường phát sanh tâm sân, người ấy rất khổ tâm, tâm bực tức, nóng nảy, làm cho bộ mặt dữ tợn, trông đáng ghê tởm, đáng sợ, và còn làm cho những người gần gũi phải bị liên lụy. Nếu tâm sân đến mức nóng nảy, điên cuồng, thì có thể làm hại đến đối tượng vật hoặc người không hài lòng ấy, gây ra những thiệt hại hoặc tội ác. Tâm sân thường phát sanh đến người nào, người ấy tâm cảm thấy nóng nảy, sắc thân bị thiêu đốt làm cho mau già, da dẻ sần sùi, khô khan, thân hình xấu xí, dễ sanh bệnh hoạn. Khi người khác gần gũi với người hay sân ấy, cảm thấy nóng nảy, khó chịu, muốn xa lánh.
Người nào tạo ác nghiệp do năng lực của tâm sân, người ấy sau khi chết, do ác nghiệp ấy cho quả bị sa đoạ trong cõi điạ ngục, chịu khổ do ác nghiệp của mình đã tạo; đến khi mãn nghiệp ở địa ngục, do thiện nghiệp nào khác cho quả nếu được tái sanh làm người, thì người ấy sẽ là người có thân hình xấu xí, trông đáng ghê tởm, bởi ác nghiệp do sân tâm, không nhẫn nại ấy còn dư sót, cho quả sau khi đã tái sanh, ít người muốn gần gũi, thân thiện với người ấy.
Chuyển hóa tâm sân một cách trực tiếp hoặc gián tiếp như thế nào?
Nhân sanh sân tâm.
Tâm sân phát sanh do 2 nhân duyên:
Ayonisomanasikāra: si mê không hiểu rõ biết rõ thực tánh của danh pháp, sắc pháp, không hài lòng nơi đối tượng.
Patighanimitta: đối tượng thù nghịch làm phát sanh sân tâm.
Nhân diệt sân tâm.
Tâm sân bị diệt do 2 nguyên nhân là:
Yonisomanasikāra: trí tuệ hiểu biết rõ thực tánh của danh pháp, sắc pháp trong tam giới, hoặc biết rõ đối tượng chúng sinh đáng thương yêu.
Mettacetovimutta: tiến hành thiền định, niệm rải tâm từ đến tất cả chúng sinh, không phân biệt bạn với kẻ thù, để chứng đắc đến cận định và các bậc thiền sắc giới (trừ bậc đệ ngũ thiền sắc giới).
Các pháp để diệt sân tâm
Sáu pháp để diệt sân tâm:
1. Học hiểu rõ đề mục niệm rải tâm từ cho mình và đến tất cả chúng sinh, không phân biệt bạn và kẻ thù. Đó là pháp có thể diệt được sân tâm.
2. Tiến hành thiền định đề mục niệm rải tâm từ cho mình và đến tất cả chúng sinh, không phân biệt bạn và kẻ thù. Đó là pháp có thể diệt được sân tâm
3. Quán xét mọi chúng sinh có nghiệp là của riêng mình. Hành giả tự dạy mình rằng: Ta thù hận người ấy, ta có thể phá hoại được mọi thiện pháp của người ấy được hay không? Hay ta chỉ phá hoại mọi thiện pháp của ta mà thôi. Người nào có tâm sân hận phát sanh, giận dữ người khác; người ấy tự làm khổ cả tâm lẫn thân của mình trước, rồi mới làm khổ đến người khác sau; chỉ có thể làm khổ thân người khác, còn có làm khổ tâm người khác được hay không, hoàn toàn tuỳ thuộc vào sự hiểu biết của họ. Đó là pháp có thể diệt được sân tâm.
4. Biết quán xét về nghiệp rằng: Người nào tạo thiện nghiệp hoặc ác nghiệp, người ấy sẽ thọ hưởng quả của thiện nghiệp hoặc ác nghiệp; nếu ta tạo ác nghiệp, thì ta phải chịu quả khổ của ác nghiệp ấy. Đó là pháp có thể diệt được sân tâm.
5. Gần gũi, thân cận với các bậc thầy khả kính để nương nhờ, học hỏi về pháp hành thiền định, đề mục niệm rải tâm từ. Đó là pháp có thể diệt được sân tâm.
6. Lời nói thuận lợi: nói về pháp hành, đề mục niệm rải tâm từ, quả báu của pháp hành niệm rải tâm từ. Đó là pháp có thể diệt được sân tâm...
CÙNG NHAU XIỂN DƯƠNG ĐẠO PHẬT
Tuân theo truyền thống Phật giáo, chúng tôi cung cấp tài liệu giáo dục Phật giáo phi lợi nhuận. Khả năng duy trì và mở rộng dự án của chúng tôi hoàn toàn phụ thuộc vào sự hỗ trợ của bạn. Nếu thấy tài liệu của chúng tôi hữu ích, hãy cân nhắc quyên góp một lần hoặc hàng tháng.
STK: 117 002 777 568
Ngân hàng Công thương Việt Nam
(Nội dung: Họ tên + tài thí Xiển dương Đạo Pháp)
TIN LIÊN QUAN
Dành cho bạn
Năm pháp thiện ngôn - Lời nói chân chánh
Phật giáo thường thức
14:25 26/05/2026
Có nghĩa là tự mình phải quán xét lấy đủ 5 pháp này thì mới nên mở miệng nói, không thì im lặng là vàng
Nếu không có trí tuệ, khi ở bên cạnh cái chết, chúng ta còn lại gì?
Phật giáo thường thức
13:30 26/05/2026
Tất cả những gì chúng ta có được sẽ mất hết. Những thứ ấy chẳng thể thay đổi được gì cả. Bạn không thể mang bất cứ cái gì đi theo. Bạn không thể mang đi theo mình dù chỉ là một cái tăm.
Có những hạt giống lành được gieo từ rất lâu
Phật giáo thường thức
11:43 26/05/2026
Tôi sinh ra ở làng quê xóm 11, xã Đông Hòa, tỉnh Thái Bình. Tuổi thơ lớn lên bên cánh đồng lúa, bên mái đình, ngôi chùa và những câu chuyện về đạo lý làm người mà cha mẹ, ông bà truyền lại.
Cách tạo phước dễ nhất
Phật giáo thường thức
11:02 26/05/2026
Cách tạo phước dễ nhất không phải là chờ đến lúc đi làm công đức lớn. Mà là sống cùng với điều thiện trong từng hơi thở...
Xem thêm
