Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hà Nội 34°C /57%

DỮ LIỆU
Phật Giáo
Thứ ba, 14/04/2020, 10:27 AM

Đỉnh cao nghệ thuật điêu khắc và kiến trúc Phật giáo Việt Nam

Cửu phẩm Liên Hoa là một dạng tháp hết sức đặc biệt trong hệ thống điêu khắc và kiến trúc của Phật giáo Việt Nam, là biểu hiện kết tinh của 3 dòng tư tưởng Thiền - Tịnh - Mật tông. Hiện cả nước chỉ còn 3 tòa Cửu phẩm Liên Hoa có niên đại từ thế kỷ thứ 17- 18.

Độc đáo kiến trúc những ngôi chùa có tuổi đời hàng trăm năm

Tháp Cửu phẩm Liên Hoa chùa Giám (Hải Dương)

Tháp Cửu phẩm Liên Hoa chùa Giám (Hải Dương)

Từ kinh Phật “bước ra” đời thường

Theo TS. Trang Thanh Hiền, Cửu Phẩm Liên Hoa vốn có nguồn gốc sâu xa từ các nghi thức vừa hành lễ vừa cầu kinh lại đồng thời quay một vật gì đó như con lắc, quả chuông, tòa tháp, từ đó giúp cho lời kinh được phát tán vào trời đất. Tuy nhiên, dạng thức Cửu phẩm Liên Hoa vốn được hình tượng hóa lên từ kinh Phật nhưng lại chỉ được tìm thấy trong nghệ thuật kiến trúc Phật giáo Việt Nam. Hình tượng Cửu phẩm Liên Hoa trong kiến trúc Phật giáo Việt Nam, chính là sự phát triển ở mức độ đỉnh cao của tín ngưỡng Tịnh Độ tông.

Tuy nhiên, tư tưởng này không chỉ đến thế kỷ XVII mới khởi phát khi loại hình kiến trúc này trở nên thịnh hành. Nó là một quá trình vận động phát triển lâu dài. Khi tháp Cửu phẩm Liên Hoa hình thành, các giá trị Tịnh Độ này chỉ chiếm vai trò chủ đạo chứ không phải vị trí độc tôn. Bởi lẽ lịch sử tư tưởng Phật giáo Việt Nam không phải lúc nào cũng thuần nhất một tông phái. Đặc biệt ở thế kỷ XVII, các tư tưởng Thiền - Tịnh - Mật đã luôn song hành. Tháp Cửu phẩm Liên Hoa là biểu hiện đầy đủ của các dòng tư tưởng này.

Nét kiến trúc độc đáo của chùa Bát Tháp giữa lòng Thủ đô

Tháp Cửu phẩm 300 năm tuổi chùa Động Ngọ

Tháp Cửu phẩm 300 năm tuổi chùa Động Ngọ

Thời Lý, tín ngưỡng Tịnh Độ tông đã rất phát triển với sự xuất hiện phổ biến thức tượng A Di Đà. Dưới thời Lý, Tịnh Độ Tông có mặt trong cả phái Tỳ Ni Đa Lưu Chi. Cũng vào thời kỳ này, Thiền phái Vô Ngôn Thông cũng không nằm ngoài sự ảnh hưởng của Tịnh Độ Tông. Bằng chứng là trong Thiền Uyển Tập Anh cho biết: Sư Tĩnh Lực (1112- 1175) thuộc thế hệ thứ 10 của Vô Ngôn Thông đã chủ trương niệm Phật cả tâm lẫn miệng, nghĩa là có sự phối hợp giữa Thiền với Tịnh.

Sang đến thời Trần, trước khi Thiền phái Trúc Lâm do vua Trần Nhân Tông sáng lập ra vào năm 1299 thì đã có Trần Thái Tông và Tuệ Trung Thượng sĩ là những người có ảnh hưởng trực tiếp đến sự ra đời của môn phái này. Dù vậy, yếu tố Mật giáo thời Lý đến giai đoạn này vẫn còn khá đậm. Yếu tố Mật giáo này còn tiếp tục được lưu giữ một cách vô thức trong các tông phái Phật giáo giai đoạn sau.

Kiến trúc và đặc điểm thờ phượng hệ của phái Khất sĩ

Cửu phẩm Liên Hoa ngự trên lưng rùa tại chùa Cổ Lễ- một di tích lịch sử quốc gia đặc biệt ở tỉnh Nam Định

Cửu phẩm Liên Hoa ngự trên lưng rùa tại chùa Cổ Lễ- một di tích lịch sử quốc gia đặc biệt ở tỉnh Nam Định

Sau thế kỷ XVI tư tưởng Phật giáo Việt Nam mang nhiều tính phức tạp hơn, tuy không mất đi cái mạch nguồn của nó. Ảnh hưởng Phật giáo Trung Quốc hiện ra rõ nét hơn. Tông phái Trúc Lâm tiếp tục phát triển với vai trò của nhà sư Chân Nguyên. Nhưng Chân Nguyên không chỉ là tổ truyền thừa của Trúc Lâm mà còn chịu ảnh hưởng của phái Lâm Tế xâm nhập vào nước ta khoảng thế kỷ XVII.

Điểm qua các vị chân sư thuộc giai đoạn Phật giáo Phục hưng ở đàng ngoài, ta có thể nhận ra những mối liên hệ mật thiết của các tòa Cửu phẩm Liên Hoa. Thiền sư Chuyết Chuyết, Minh Hành gắn bó với chùa Bút Tháp, mặc dầu Cửu phẩm Liên Hoa chùa Bút Tháp hiện tại không ghi người khởi dựng. Qua một số thư tịch cổ chép là do Huyền Quang (Tổ thứ 3 dòng thiển Trúc Lâm Yên Tử) xây dựng. Đến thế kỷ XVIII thì được sư Tính Hài dựng lại.

Đỉnh cao nghệ thuật điêu khắc và kiến trúc Phật giáo Việt

Thiền sư Chân Nguyên không chỉ là tác giả của riêng cây phẩm này mà còn xây thêm 2 cây phẩm ở các chùa khác nữa như chùa Quỳnh Lâm, chùa Hoa Yên trong hệ thống các chùa thuộc dòng Trúc Lâm Yên Tử. Sự ra đời và nở rộ của các tháp Cửu phẩm Liên Hoa trong giai đoạn này cho thấy không chỉ đơn thuần xuất phát là Tịnh Độ, mà nó còn được cộng hưởng bởi nhiều yếu tố tư tưởng Phật giáo khác nhau. Tư tưởng chủ yếu vẫn là Thiền và Tịnh, dù yếu tố Thiền - Tịnh song tu có từ thời Lý - Trần nhưng đến đây đã mang màu sắc khác. Không loại trừ màu sắc của Mật tông vốn có trong đạo Phật thời Lý trong các Thiền phái như Tỳ Ni Đa Lưu Chi, Vô Ngôn Thông, kể cả Thiển phái Trúc Lâm.

Bồ tát Quan Thế Âm trong nghệ thuật điêu khắc, hội họa

Tháp chùa Phổ Minh - di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Nam Định xây dựng thế kỷ 14

Tháp chùa Phổ Minh - di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Nam Định xây dựng thế kỷ 14

Chúng không được gọi tên một cách biệt lập mà chỉ được coi như một yếu tố có màu sắc Mật giáo, hay có nguồn gốc từ Mật giáo sau đó bị biến đổi trong các họat động và thực hành của các Thiển phái mà thôi. Do đó, trong nghệ thuật tạo hình các yếu tố này cũng liên tục được trộn lẫn với nhau, để tạo nên một giá trị khá đặc trưng cho văn hóa Phật giáo Việt Nam.

Như vậy sự hình thành tháp Cửu phẩm Liên Hoa trong lịch sử kiến trúc Phật giáo Việt Nam là một quá trình phát triển liên tục. Chúng là sự tiếp nối của các mô hình chùa tháp biểu tượng cho Phật hay một vị quân vương chiếm vị trí trung tâm của ngôi chùa. Tháp - chùa hoa sen với nghĩa biểu tượng là thế giới thanh tịnh của đức Phật. Cuối cùng là tháp Cửu phẩm Liên Hoa, hình thức tượng trưng cho luận thuyết của Phật giáo Tịnh Độ và công quả của những kẻ tu hành.

Dát vàng - Nghệ thuật đặc sắc trong tạo tác tượng Phật

Bảo tháp cửu phẩm chùa Gạo (Khánh Quang tự) ở tỉnh Hải Dương

Bảo tháp cửu phẩm chùa Gạo (Khánh Quang tự) ở tỉnh Hải Dương

Tháp Cửu phẩm Liên Hoa khi đạt đến độ hoàn thiện vào đầu thế kỷ XVIII là sự chứng thực cho những thay đổi và chuyển biến về tư tưởng Phật giáo Việt Nam qua các thời đại. Từ Thiền - Tịnh trong Phật giáo Lý - Trần làm nền tảng, chuyển sang một hình thức mới mẻ rõ nét hơn trong thế kỷ XVII. Tư tưởng này được hòa trộn rất nhiều các yếu tố khác nhau mà trong đó: Thiền - Tịnh - Mật chiếm vị trí chủ đạo.

Đồng thời các yếu tố mới này còn mang cả tính chất thực dụng hơn. Người ta cần đến Phật pháp để mong tìm đến sự bình an trong tâm hồn vào thời loạn và tìm được ý nghĩa của sự sống mới nơi cõi Cực lạc khi được vãng sinh sau khi chết. Cửu phẩm Liên Hoa đã tạo nên một dạng thức hết sức độc đáo trong nghệ thuật kiến trúc cổ Việt Nam. 

> Xem thêm video "Chân lý của hạnh phúc":

Phật Giáo
Cách sử dụng và trưng bày tượng Phật trong nhà ở đúng phong thủy

Cách sử dụng và trưng bày tượng Phật trong nhà ở đúng phong thủy

HomeAZ 04/06/2020, 16:32

Không chỉ Phật tử, nhiều gia đình cũng chọn trưng bày tượng Phật trong nhà ở để đem lại cảm giác thiền định, thư thái. Cùng tìm hiểu cách sử dụng tượng Phật như thế nào đúng phong thủy trong bài viết!

An cư - Nuôi lớn tâm bồ đề

Chùa Việt 10:06 07/06/2020

Một năm Phật dành chín tháng để chúng ta đi giáo hóa, ba tháng an cư tĩnh tâm để trưởng dưỡng đạo tâm, tăng cường đạo lực; vì chín tháng đi giáo hóa, tiếp cận với xã hội có nhiều điều phức tạp làm đạo tâm chúng ta bị sa sút.

Khám phá luân hồi nhận ra tiền kiếp

Chùa Việt 10:05 07/06/2020

Nhân loại đã trải qua vài ngàn năm lịch sử. Những gì xảy ra trong quá khứ có thể bị chôn sâu trong ký ức của chúng ta. Những ký ức đó có thể tác động lên sự thích và không thích, hay chán ghét và trả nghiệp của nhân loại.

Quan Âm Nam Hải là ai?

Chùa Việt 08:54 07/06/2020

Đối với các dân tộc Á châu, không ai là chưa từng nghe đến đức Bồ Tát Quán Thế Âm. Chẳng những thế, truyền thuyết về ngài còn được nhân gian thêu dệt vào những huyền thoại làm tăng vẻ huyền nhiệm, trong đó có sự hiện thân của Bồ Tát Quán Âm Nam Hải.

Trưởng lão HT.Thích Phước Sơn viên tịch

Chùa Việt 07:46 07/06/2020

Trưởng lão HT.Thích Phước Sơn (1937-2020), nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, Giám luật thiền viện Vạn Hạnh - Q.Phú Nhuận, do niên cao lạp trưởng đã thu thần viên tịch vào lúc 3 giờ 15 phút hôm nay, ngày 16 tháng 4 nhuận năm Canh Tý (7-6-2020) tại thiền viện Vạn Hạnh; Trụ thế: 84 năm, 47 hạ lạp.