Giả sư và khoảng trống trách nhiệm

Thế nhưng, điều khiến người quan tâm đến Phật giáo không khỏi đau lòng là tình trạng này vẫn âm ỉ tồn tại, thậm chí ngày càng tinh vi, như thể đã trở thành một “phần quen thuộc” trong đời sống xã hội. Sự quen thuộc ấy nguy hiểm ở chỗ nó làm mờ đi ranh giới đúng/ sai, thật/ giả, và bào mòn dần hình ảnh thanh tịnh của Phật giáo trong lòng công chúng.

Theo thông tin từ Giáo hội Phật giáo Việt Nam, việc khất thực theo truyền thống hầu như không còn được thực hành rộng rãi và không được cấp phép kể từ sau năm 1975. Những người khoác áo nâu sòng, đắp y vàng, tay cầm bình bát đi xin tiền trên đường phố hiện nay, về nguyên tắc, không phải là Tăng Ni hợp pháp. Giáo hội đã nhiều lần khuyến cáo Phật tử và người dân: nếu muốn làm từ thiện, hãy đến chùa, đến các cơ sở được phép hoạt động, hoặc tham gia những chương trình thiện nguyện chính danh. Việc cho tiền người “khất thực” ngoài đường không những không đúng tinh thần Phật pháp, mà còn vô tình tiếp tay cho những kẻ lười lao động, lợi dụng niềm tin tôn giáo để trục lợi.

Thế nhưng, cảnh báo là một chuyện, thực tế lại là chuyện khác.

Vu lan, lễ Tết từ lâu đã trở thành một mùa lễ lớn, không chỉ với Phật tử mà cả với nhiều người dân có lòng hướng thiện. Những ngày này, tinh thần làm phúc lan tỏa mạnh mẽ: cúng dường Tam bảo, bố thí cho người khó khăn, cầu mong cha mẹ hiện tiền được bình an, cha mẹ nhiều đời nhiều kiếp được siêu sinh. Chính không khí ấy, đáng tiếc thay, lại trở thành mảnh đất màu mỡ cho những phần tử bất hảo khoác áo tu hành để trục lợi.

Ở nhiều địa phương, hình ảnh “sư” đứng ở ngã ba, ngã tư, trước chợ, trước cổng cơ quan, tay cầm thùng quyên góp, mắt đảo liên tục để tìm người cho tiền, đã không còn xa lạ. Trên đường từ nhà đến nơi làm việc, khi đi qua thôn 3 xã Bảo Lâm 3 hay khu vực đường Hà Giang, phường 1, TP.Bảo Lộc (Lâm Đồng), tôi từng chứng kiến một cô bé phát tờ rơi với thái độ cung kính đặt niềm tin sai chỗ cho một đối tượng giả sư. Khi kịp giải thích thì mọi chuyện đã rồi. Trong bối cảnh kinh tế khó khăn, đồng tiền làm ra phải đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt, thì việc có những kẻ nhởn nhơ, không lao động, không trách nhiệm, chỉ cần khoác áo vàng là có thể kiếm tiền dễ dàng, quả thật là nghịch lý đau xót.

Khoảng trống quản lý và truyền bá chính pháp

Việc truyền bá chính pháp, hướng dẫn Phật tử có chánh kiến, vốn là bổn phận của những người “ăn cơm tín thí”. Tuy nhiên, thực tế cho thấy công tác này còn nhiều bất cập. Trong khi nhiều tự viện bận rộn với việc tổ chức lễ hội, khóa tu, xây dựng hình ảnh, thì một mối nguy âm thầm khác lại bị bỏ ngỏ: nạn giả sư đang làm hoen ố hình ảnh Phật giáo.

Không thể phủ nhận rằng hệ thống quản lý từ trung ương đến địa phương vẫn còn lỏng lẻo. Các vị tôn túc thì bận trăm công nghìn việc, trong khi việc giám sát, hướng dẫn, uốn nắn Tăng Ni trẻ đôi khi chưa được quan tâm đúng mức. Khoảng trống ấy tạo điều kiện để một số người tự tung tự tác, thậm chí lợi dụng hình thức tu hành để thể hiện cái tôi, tìm kiếm danh lợi. Khi tuổi đời còn trẻ, kinh nghiệm sống chưa sâu, nếu thiếu sự dẫn dắt chặt chẽ, rất dễ trượt dài trong đời sống ngũ trược mà Đức Phật từng cảnh báo.

Hệ quả là Phật tử hoang mang. Người mới có niềm tin thì lúng túng không biết đâu là đúng/ sai. Người bận rộn mưu sinh, ít có điều kiện đến chùa, lại càng dễ “mang mang tiền lộ”, đặt niềm kính ngưỡng không đúng chỗ. Ngay cả những Phật tử thuần thành, thường xuyên đi chùa, cũng hiếm khi được hướng dẫn một cách rõ ràng: làm sao phân biệt sư thật/ giả sư, cúng dường thế nào là đúng pháp, có nên cung kính những người khoác áo vàng đứng ngoài đường hay không. Chính sự thiếu vắng giáo dục căn bản này khiến nạn giả sư cứ lặp đi lặp lại mỗi mùa Vu lan, lễ Tết như một nỗi đau dai dẳng của người con Phật.

Cần một sự thay đổi thực chất

Thay đổi tình trạng này không thể là chuyện một sớm một chiều. Nhưng nếu tiếp tục im lặng, bàng quan, thì cái “quen” sẽ dần trở thành cái “chấp nhận”, và hậu quả sẽ ngày càng nặng nề. Muốn giải quyết tận gốc, cần sự vào cuộc mạnh mẽ, đồng bộ từ Trung ương Giáo hội đến các cấp địa phương, với sự phối hợp chặt chẽ của chính quyền sở tại.

Trước hết, cần một chiến dịch truyền thông đủ mạnh, đủ rộng: phóng sự điều tra, chương trình cảnh báo phát sóng nhiều lần trên truyền hình, nền tảng số, mạng xã hội, để người dân nhận diện rõ ràng thế nào là giả sư.

Song song đó, Giáo hội cần xây dựng cơ chế tiếp nhận thông tin phản ánh, đường dây nóng để người dân có thể báo tin khi phát hiện dấu hiệu mạo danh tu sĩ. Quan trọng hơn, phải có sự xử lý nghiêm minh, công khai, để răn đe và tạo niềm tin cho xã hội.

Về phía Tăng Ni và Phật tử, đây không chỉ là quyền, mà còn là bổn phận. Bổn phận giữ gìn hình ảnh thanh tịnh của đạo Phật, bảo vệ niềm tin chân chính của cộng đồng. Khi mỗi người Phật tử hiểu đúng, làm đúng, không tiếp tay cho cái giả, thì đất sống của giả sư tự khắc sẽ bị thu hẹp.

Mong rằng, một ngày nào đó, khi bước ra đường, màu áo vàng không còn bị lợi dụng làm công cụ trục lợi; khi ấy, niềm kính ngưỡng dành cho Tam bảo mới thực sự được đặt đúng chỗ, và Phật giáo mới giữ được sự trang nghiêm mà bao thế hệ đã dày công vun đắp.