Phật Giáo

Vô minh trong Phật giáo có ý nghĩa gì?

Thứ bảy, 02/02/2019 | 19:00

Trong quá trình tìm hiểu, học tập hay thực hành Phật giáo, chúng ta thường xuyên bắt gặp từ “vô minh“. Nhưng vô minh là gì? Và ý nghĩa của nó có phải là sự thiếu hụt kiến thức thông thường như chúng ta thường nghĩ?

>Những triết lý Phật giáo nên đọc

Vô minh là gì?

Vô minh (tiếng Phạn: avidyā, Pali: avijjā, Tây Tạng: marigpa) trong Phật giáo thường được dịch là “thiếu hiểu biết”. Tuy nhiên, sự thiếu hiểu biết ở đây không phải là không có học thức hay không biết nhiều thứ, mà là quan niệm sai lầm về bản chất của thực tại.

Vô minh (tiếng Phạn: avidyā, Pali: avijjā, Tây Tạng: marigpa) trong Phật giáo thường được dịch là “thiếu hiểu biết”. Tuy nhiên, sự thiếu hiểu biết ở đây không phải là không có học thức hay không biết nhiều thứ, mà là quan niệm sai lầm về bản chất của thực tại. Ảnh minh họa

Vô minh (tiếng Phạn: avidyā, Pali: avijjā, Tây Tạng: marigpa) trong Phật giáo thường được dịch là “thiếu hiểu biết”. Tuy nhiên, sự thiếu hiểu biết ở đây không phải là không có học thức hay không biết nhiều thứ, mà là quan niệm sai lầm về bản chất của thực tại. Ảnh minh họa

Vô minh là nguồn gốc của đau khổ (dukkha), nguyên nhân dẫn đến tham ái, hận thù của con người. Do đó, “sự thiếu hiểu biết” ở đây là sự thiếu hiểu biết tinh tế về bản chất thật của thế giới hiện tượng. Nó cũng có thể được định nghĩa là không hiểu ý nghĩa đầy đủ của Tứ Diệu Đế.

Vô minh được xác định trong các giáo lý của Phật giáo sau:

Tứ Diệu Đế

Liên kết đầu tiên trong mười hai liên kết của

Duyên khởi

Một trong ba chất độc trong Phật giáo Đại Thừa

Một trong sáu kiết sử (kleshas) trong giáo lý Đại Thừa Abhidharma (A-tỳ-đàm, Vi diệu pháp)

Một trong mười kiết sử trong giáo lý Phật giáo Nguyên Thủy, tương đương với moha (ảo tưởng, mờ nhạt)

Bài liên quan

Vô minh được giải thích theo những cách khác nhau, ở những mức độ khác nhau trong các giáo lý hoặc truyền thống Phật giáo khác nhau. Trên mức cơ bản nhất, đó là sự thiếu hiểu biết hoặc quan niệm sai lầm về bản chất thật của sự tồn tại.

Cụ thể hơn là “Tứ Diệu Đế” và các học thuyết về “Vô thường, Vô ngã hay Tánh không”. Trong Phật giáo và các triết lý Ấn Độ khác, thì vô minh thường được dịch là “sự thiếu hiểu biết”, nhưng đối với Alex Wayman (nhà nghiên cứu Phật giáo / 1921 – 2004) thì ý nghĩa này chưa đầy đủ và ông gợi ý cụm từ “thiếu sáng suốt” như một biểu hiện tốt hơn.

Vô minh được giải thích theo những cách khác nhau, ở những mức độ khác nhau trong các giáo lý hoặc truyền thống Phật giáo khác nhau. Trên mức cơ bản nhất, đó là sự thiếu hiểu biết hoặc quan niệm sai lầm về bản chất thật của sự tồn tại. Ảnh minh họa

Vô minh được giải thích theo những cách khác nhau, ở những mức độ khác nhau trong các giáo lý hoặc truyền thống Phật giáo khác nhau. Trên mức cơ bản nhất, đó là sự thiếu hiểu biết hoặc quan niệm sai lầm về bản chất thật của sự tồn tại. Ảnh minh họa

Ý nghĩa của vô minh trong Phật giáo

Vô minh xuất hiện như một mục thảo luận chính trong hai học thuyết về bản chất của thực tại, trong các truyền thống Phật giáo khác nhau. Một liên quan đến học thuyết vô ngã (Anatta), đó là sự thiếu hiểu biết hoặc quan niệm sai lầm về “bản ngã”. Điều thứ hai liên quan đến học thuyết vô thường (Anicca), đó là sự thiếu hiểu biết hoặc quan niệm sai lầm về “sự vĩnh cửu”, khi bản chất thật của thực tại là thay đổi liên tục.

Bài liên quan

Thông thường, chúng ta chỉ tin những gì chúng ta cảm nhận được thông qua 5 giác quan vật lý, một bằng chứng khoa học thực tế và logic. Nên chúng ta có quan niệm sai lầm về những thứ nằm ngoài dữ liệu kinh nghiệm của mình, từ đó đưa ra những quyết định không chính xác.

Ví dụ, một con cá không nhìn thấy cái móc câu ẩn sau miếng mồi ngon, nên nó thường gặp rắc rối khi đưa ra quyết định. Nếu nó nhìn thấy toàn bộ hình ảnh, nó có thể nhận ra rằng, có cái gì đó sai trái và không cố gắng để lấy miếng mồi này.

Giống như con cá trong ví dụ trên, chúng ta nhìn thấy những khoái lạc trong cuộc sống thông qua sự hiểu biết giới hạn, và do đó, chúng ta cố gắng sở hữu chúng bằng mọi cách kể cả những hành động tiêu cực. Góc nhìn giới hạn này ngăn cản chúng ta nhận ra bản chất thật của những khoái cảm đó chỉ là tạm thời và không có bản chất.

Đức Phật là người nhìn thấy toàn cảnh, Ngài đã chỉ cho chúng ta thấy bức tranh lớn đó và giải thích lý do tại sao chúng ta nên tin vào nó.

Trong Phật giáo nguyên thủy

Bhikkhu Bodhi nói rằng, vô minh là một phần quan trọng của giáo lý nguyên thủy, nó giúp hiểu rõ về sự phụ thuộc phát sinh những điều kiện duy trì chu kỳ sinh tử. Một trong những điều kiện đó là nghiệp phát sinh từ vô minh. Nói cách khác, vô minh che giấu “nhận thức về bản chất thật của sự vật cũng giống như đục thủy tinh thể che đậy sự nhận thức về các vật thể nhìn thấy được”.

Trong văn bản Suttanta Pitaka, sự thiếu hiểu biết này đề cập đến việc không hiểu rõ ý nghĩa thật sự của Tứ diệu đế. Trong văn bản Abhidharma, ngoài Tứ diệu đế, đó là sự thiếu hiểu biết về “quá khứ trước khi chết của một người”, “cuộc sống sau khi chết” và sự phát sinh phụ thuộc.

Vô minh được xác định là liên kết đầu tiên trong mười hai liên kết (12 nidanas) mô tả tại sao một thân thể được hình thành và vẫn còn bị ràng buộc trong vòng luân hồi, một chu kỳ sinh tử lặp đi lặp lại vô tận.

Trong Phật giáo Đại Thừa

Bài liên quan

Truyền thống Đại Thừa coi sự thiếu hiểu biết về bản chất thực tại và quá khứ đời trước là một lực lượng nguyên sơ, chỉ có thể được phá vỡ thông qua cái nhìn sâu sắc về Tánh không (Sunyata).

Vô minh là tạp chất lớn nhất và nguyên nhân chính của đau khổ, dẫn đến việc một người phải tái sinh vô tận trong vòng luân hồi. Cái nhìn sâu sắc vào Tánh không (tất cả mọi thứ điều trống rỗng, không có bản chất) sẽ mang lại sự tỉnh thức đầy đủ.

Chúng ta thiếu trí huệ để hiểu rõ về bản chất thật của sự tồn tại, chúng ta tưởng mọi thứ trên thế giới này là vững chắc và chân thật. Từ đó không hiểu rõ về luật nhân quả, các phản ứng nghiệp và sự phụ thuộc lẫn nhau, điều đó dẫn đến một mối quan hệ không phù hợp giữa chúng ta và thế giới này.

Trong Phật giáo Kim Cương Thừa

Truyền thống Kim Cương Thừa coi vô minh là cạm bẫy trói buộc một người vào vòng luân hồi. Giáo lý của Phật giáo Mật Tông tập trung vào việc thực hành con đường bí truyền (Tantric) dưới sự hướng dẫn của một giáo viên, để loại bỏ vô minh và đạt được giải thoát trong một đời duy nhất.

Vô minh hay thiếu hiểu biết có thể được loại bỏ bằng cách nuôi dưỡng trạng thái ngược lại với nó. Đó là sự khôn ngoan và nhận thức sâu sắc về bản chất thật của thực tại. Ảnh minh họa

Vô minh hay thiếu hiểu biết có thể được loại bỏ bằng cách nuôi dưỡng trạng thái ngược lại với nó. Đó là sự khôn ngoan và nhận thức sâu sắc về bản chất thật của thực tại. Ảnh minh họa

Cách loại bỏ vô minh

Vô minh hay thiếu hiểu biết có thể được loại bỏ bằng cách nuôi dưỡng trạng thái ngược lại với nó. Đó là sự khôn ngoan và nhận thức sâu sắc về bản chất thật của thực tại.

Bài liên quan

Đức Phật so sánh vô minh với bóng tối, và cách duy nhất để thoát khỏi bóng tối là mang lại ánh sáng. Tương tự như vậy, Đức Phật đã giải thích, sự thiếu hiểu biết chỉ có thể được loại bỏ thông qua việc tập luyện cho sự khôn ngoan.

Không có vấn đề gì khác, muốn thoát khỏi vô minh, chúng ta phải tu luyện trí huệ bằng cách học và thực hành Pháp. Thứ nhất, chúng ta nuôi dưỡng sự khôn ngoan để phân biệt hành vi đạo đức và vô đạo đức, sau đó hiểu được bản chất thật của thế gian, tức là vô thường, vô ngã và đau khổ.

Ngay cả khi chúng ta được giảng về nó hay hiểu nó thông qua các kinh điển thì cũng không dễ dàng để loại bỏ vô minh. Bởi vì tâm trí chúng ta đã bị bao phủ bởi những tạp chất đã tích luỹ từ một sự khởi đầu không thể tránh khỏi.

Do đó, chúng ta cần phải hiểu được “bản chất thực sự của thế giới phức tạp này” thông qua sự trải nghiệm cá nhân trên con đường thực hành Bát Chánh Đạo.

Linh Tâm
BÌNH LUẬN
Tháng năm




Tháng
Ngày
Giờ
Tự điển Phật học được sắp xếp theo thứ tự từ A đến Z
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z