450
Đừng chạy theo “cái bóng” của giới, định và tuệ
Khổ đau phát sinh từ ba loại ái dục, vì vậy chúng ta phải đoạn trừ dục ái (kāma-taṇhā), hữu ái (bhava-taṇhā) và phi hữu ái (vibhava-taṇhā). Những thứ ấy được tạo tác ngay trong chính tâm mình và chỉ có thể được nhận biết bằng chánh niệm cùng trí tuệ của tự thân.
Khi quán chiếu cho đến khi thấy rõ, ta sẽ biết: “Trạng thái tâm này là dục ái. Trạng thái này là hữu ái. Còn trạng thái này là phi hữu ái”.
Người có trí tuệ sẽ thấy ba loại ái ấy tồn tại trong tâm theo nhiều mức độ: vi tế, trung bình và thô tháo, giống như đời người trải qua ba giai đoạn: tuổi trẻ, trung niên và già nua.
“Tuổi trẻ” là dục ái. Khi cơn khát ấy sinh khởi trong tâm, nó dao động và chuyển động - đó là hữu ái - rồi kết thành phi hữu ái: một kẻ đang tìm nơi tái sinh (sambhavesin), luôn vươn cổ tìm kiếm đối tượng của mình, tự khiến bản thân khổ đau và dằn vặt.
Nói cách khác, chúng ta yêu thích đủ loại hình sắc, âm thanh, mùi, vị… rồi bám chặt vào chúng, và chính sự bám chấp ấy đem lại khổ đau.
Vì vậy, không nên để tâm mình mãi bận bịu với những hình sắc, âm thanh… khơi dậy tham, sân, si (dục ái), khiến tâm dao động và phóng chạy theo vọng tưởng (hữu ái). Khi tâm dính chặt vào sự dao động ấy, lặp đi lặp lại không dứt, đó chính là phi hữu ái.
Khi trí tuệ sinh khởi, chúng ta cần đoạn trừ các loại ái dục ấy bằng anulomika-ñāṇa - trí tuệ thuận theo Tứ Thánh Đế - để thấy rõ trạng thái an lạc và hạnh phúc của tâm khi dục ái, hữu ái và phi hữu ái hoàn toàn chấm dứt. Điều này được gọi là thấy được sự thật của sự đoạn diệt.
Còn về nguyên nhân của khổ đau và con đường dẫn đến sự đoạn diệt khổ đau, chúng ta cũng sẽ tự mình biết rõ.
Người vô minh giống như kẻ chạy theo cái bóng của chiếc xe rồi cuối cùng bị đập vỡ đầu. Người không hiểu thế nào là “cái bóng của giới đức” thì cũng chỉ mãi chạy theo cái bóng mà thôi.
Lời nói và hành động chỉ là cái bóng của giới đức. Giới đức chân thật nằm ở trong tâm. Tâm ở trạng thái bình thường, tự nhiên, chính là bản thể của giới.
Bản thể của định là tâm an trú vững chắc trong một đối tượng duy nhất, không bị các khái niệm hay danh tưởng xen vào quấy nhiễu.
Phần thân thể của định - như khi miệng, mắt, tai, mũi, lưỡi đều yên lặng - chỉ là cái bóng. Ví dụ thân ngồi yên, miệng không nói chuyện, mũi không chạy theo mùi hương, mắt nhắm lại không chạy theo cảnh sắc… Nếu tâm được an trú vững chắc đến mức nhập định kiên cố, thì dù ngồi, đứng, đi hay nằm, tâm cũng không còn dao động.
Khi tâm được huấn luyện đến mức định kiên cố, trí tuệ sẽ tự phát sinh mà không cần tìm kiếm. Giống như thanh kiếm báu của bậc đế vương: khi rút ra sử dụng thì sắc bén và sáng loáng, khi không cần nữa lại trở về vỏ kiếm.
Vì thế mới dạy rằng: mano-pubbaṅgamā dhammā, mano-seṭṭhā mano-mayā: “Tâm là điều kỳ diệu nhất hiện hữu.Tâm là nguồn gốc của các pháp”.
Đó chính là ý nghĩa của việc biết khổ, biết nguyên nhân của khổ, biết sự đoạn diệt của khổ và biết con đường dẫn đến sự đoạn diệt ấy. Đây là cốt lõi của giới, định và tuệ.
Ai có thể thực hành được như vậy sẽ đạt đến giải thoát: Niết-bàn. Ai có thể làm cho Pháp học và Pháp hành sinh khởi trong chính mình, người ấy chắc chắn sẽ gặp được Pháp chứng ngộ.
Vì vậy nên mới gọi là sandiṭṭhiko - có thể tự thấy ngay trong hiện tại; akāliko - cho quả không tùy thuộc thời gian hay mùa nào cả.
Hãy luôn kiên trì thực hành như vậy.
CÙNG NHAU XIỂN DƯƠNG ĐẠO PHẬT
Tuân theo truyền thống Phật giáo, chúng tôi cung cấp tài liệu giáo dục Phật giáo phi lợi nhuận. Khả năng duy trì và mở rộng dự án của chúng tôi hoàn toàn phụ thuộc vào sự hỗ trợ của bạn. Nếu thấy tài liệu của chúng tôi hữu ích, hãy cân nhắc quyên góp một lần hoặc hàng tháng.
STK: 117 002 777 568
Ngân hàng Công thương Việt Nam
(Nội dung: Họ tên + tài thí Xiển dương Đạo Pháp)
TIN LIÊN QUAN
Dành cho bạn
Đừng chạy theo “cái bóng” của giới, định và tuệ
Lời Phật dạy
12:24 28/05/2026
Khổ đau phát sinh từ ba loại ái dục, vì vậy chúng ta phải đoạn trừ dục ái (kāma-taṇhā), hữu ái (bhava-taṇhā) và phi hữu ái (vibhava-taṇhā). Những thứ ấy được tạo tác ngay trong chính tâm mình và chỉ có thể được nhận biết bằng chánh niệm cùng trí tuệ của tự thân.
Thấy pháp sinh diệt để đi đúng đường tu tập
Lời Phật dạy
20:11 27/05/2026
Một pháp vừa sinh khởi thì pháp ấy cũng đang đi về hoại diệt. Pháp này mất đi, pháp khác lại tiếp tục sinh lên.
Lợi mình, lợi người theo lời Phật dạy
Lời Phật dạy
12:35 25/05/2026
Đức Thế Tôn dạy một cách rõ ràng, không mơ hồ: có những hành vi khiến con người tự làm tổn hại chính mình, gây khổ cho người khác, và làm ô nhiễm cả đời sống này lẫn đời sau. Đồng thời, cũng có những hành vi đưa đến an ổn, lợi ích và thanh tịnh cho cả mình lẫn người.
Nhất tâm bất loạn - bình an giữa cuộc đời nhiều sóng gió
Lời Phật dạy
08:29 25/05/2026
Không ít ngày cuộc sống khiến con người trở nên mỏi mệt. Công việc dồn dập. Tin tức tiêu cực xuất hiện mỗi ngày. Những áp lực cơm áo, những kỳ vọng phải thành công, những va chạm trong các mối quan hệ khiến lòng người dễ rối bời.
Xem thêm
